فعالیت های ما
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR) در ایران، رویکردی یکپارچه برای ارائه خدمات و اقدامات حفاظتی اتخاذ کرده است که مؤلفههایی از جمله ارائه خدمات و مساعدتهای حقوقی، ارتباط و تعامل با جوامع، ثبتنام و راستیآزمایی، و مدیریت موارد حفاظتی را دربرمیگیرد. این مداخلات، در کنار اقدامات مرتبط با ارائه کمکها و راهکارهای پایدار، با هدف تضمین دسترسی جمعیتهای تحت پوشش UNHCR در ایران به حقوق و خدمات، فراهمسازی اطلاعات موثق و قابل اتکا، شناسایی و پاسخگویی به خطرات و نیازهای حفاظتی، و تسهیل مسیرهای دستیابی به راهکارهای پایدار انجام میشوند.
حمایت حقوقی
حمایت حقوقی
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان در ایران، پروژه خدمات حقوقی را با هدف ارائه مساعدتهای حقوقی به پناهندگان در ایران و حلوفصل پروندههای حقوقی از طریق سازوکارهای حلوفصل جایگزین اختلافات اجرا میکند. وکلای طرف قرارداد خدمات مشاوره و مساعدت حقوقی رایگان به پناهندگان ارائه میدهند؛ در همین حال، کمیتههای حلوفصل اختلافات از طریق سازوکارهای میانجیگری و مشاوره، به پناهندگان در یافتن راهکارهای مناسب و حلوفصل اختلافات حقوقی آنان کمک میکنند.
اختلافات مربوط به حقوق خانواده (از جمله طلاق و حضانت)، مسائل مرتبط با اشتغال (از جمله اختلافات میان کارگر و کارفرما) و اختلافات ملکی (از جمله میان موجر و مستأجر)، سه مورد از مهمترین موضوعاتی هستند که از طریق کمیتههای حلوفصل اختلافات مورد رسیدگی و حلوفصل قرار میگیرند.
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در حال حاضر با ۱۲ وکیل طرف قرارداد همکاری میکند و از ۱۶ کمیته حلوفصل اختلافات در ۱۹ استان حمایت میکند.
ارتباط و تعامل با جوامع
ارتباط و تعامل با جوامع
با توجه به محدودیت در فعالیتهای میدانی و ارتباط مستقیم با جوامع، ابزارها و سازوکارهای ارتباط و تعامل با جوامع از اهمیت ویژهای برخوردارند. این سازوکارها به کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در ایران این امکان میدهند تا ضمن حفظ ارتباط مستمر با جمعیتهای آسیبدیده، دسترسی آنان به اطلاعات دقیق و خدمات موجود را تسهیل کند.سازمان ملل از طریق صفحه راهنما، خطوط تلفن ویژه، فرمهای تماس آنلاین، صندوقهای دریافت پیام و میزهای مشاوره، بهصورت نظاممند پرسشها، درخواستها و بازخوردهای مرتبط با حفاظت را دریافت، ثبت و پیگیری میکند.
این کانالهای ارتباطی نقش مهمی در شناسایی خطرات و نیازهای حفاظتی، ارزیابی وضعیت آسیبپذیری افراد و خانوارها، و ارجاع بهموقع موارد بهمنظور دریافت مساعدت و انجام مداخلات متناسب ایفا میکنند. از ژانویه تا پایان آوریل ۲۰۲۶، سازمان ملل از طریق صفحه راهنما، خطوط تلفن ویژه، پذیرش حضوری، فرمهای آنلاین و کانالهای ایمیلی، با بیش از ۳۰۲,۰۰۰ نفر از مراجعان و مخاطبان در ارتباط بوده و به دهها هزار پرسش و درخواست در زمینه دریافت اطلاعات، مشاوره و حمایت پاسخ داده است.
اگرچه جوامع در مناطق مختلف، طیف متنوعی از نگرانیها و نیازهای مرتبط و بههمپیوسته را مطرح میکنند، اما بر اساس فراوانی، فوریت و تکرار موارد مطرحشده، سه اولویت کلی بهطور مستمر در سه حوزه اصلی نمایان میشود:
۱. مساعدتهای مالی، معیشت و نیازهای اساسی؛
۲. دسترسی به خدمات اساسی و اطلاعات موثق، بهویژه در خصوص تمدید مدارک اقامتی و هویتی؛
۳. ایمنی، امنیت و سلامت روان.
این اولویتها بیانگر فوریترین و پرتکرارترین نیازهای شناساییشده در میان پناهندگان افغان در استانهای مختلف است و در راستای تکمیل اقدامات جاری سازمان ملل، شرکای آن و مراجع ذیربط طراحی و اجرا میشوند.
ثبتنام بهمنظور دستیابی به راهکارها
ثبتنام بهمنظور دستیابی به راهکارها
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان در ایران، بهمنظور تقویت ارائه خدمات حفاظتی و حمایت از دستیابی به راهکارهای پایدار، فعالیتهای ثبتنام و راستیآزمایی را در سامانه داخلی ثبتنام بهطور مستمر ادامه میدهد. این فعالیتها به حفظ و بهروزرسانی مستمر و دقیق دادههای جمعیتی کمک کرده و در عین حال، شناسایی موارد نیازمند مدیریت پرونده و بهرهمندی از مسیرهای دستیابی به راهکارهای پایدار را تسهیل میکنند.
این اقدامات، زمینه را برای ارائه بهموقع مساعدتها، پیگیری مؤثرتر موارد حفاظتی و برنامهریزی و اجرای هدفمندتر مداخلات فراهم میسازند.
مدیریت موارد حفاظتی
مدیریت موارد حفاظتی
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان همچنان رویکردی نظاممند، منسجم و اثربخش را در مدیریت موارد مربوط به افراد تحت پوشش مأموریت سازمان ملل که دارای نیازهای خاص هستند، بهمنظور تضمین حفاظت از آنان و دسترسی به حقوق و خدمات موجود، دنبال میکند.
در فاصله ژانویه تا آوریل ۲۰۲۶، تعداد قابلتوجهی از موارد را با هدف شناسایی نیازهای مرتبط با حمایت بینالمللی و آسیبپذیریهای خاص مورد ارزیابی قرار داد. بخش عمده این موارد برای دریافت پاسخهای حفاظتی پیشنهاد و به خدمات تخصصی ارجاع شدند که از جمله میتوان به مشاورههای روانی ـ اجتماعی و سلامت روان، ارجاعهای پزشکی، خدمات حمایت از کودکان و مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت، مشاوره حقوقی، ارجاع برای بهرهمندی از راهکارهای کشورهای ثالث، و بررسی امکان بهرهمندی از مداخلات مبتنی بر کمک نقدی اشاره کرد.
فعالیت های میتنی بر وجوه نقد
فعالیت های میتنی بر وجوه نقد
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان به پناهندگان و جمعیتهای پناهندهمانند که از آسیبپذیری بالایی برخوردارند، کمکهای نقدی ارائه میکند تا آنان بتوانند نیازهای فوری حفاظتی و نیازهای اساسی خود را تأمین کنند. کمکهای نقدی چندمنظوره به افراد آواره این امکان را میدهد که خود درباره مهمترین نیازهایشان تصمیمگیری کنند و بدین ترتیب، به حفظ و تقویت کرامت آنان کمک میکند. این کمکها میتوانند برای تأمین طیف گستردهای از نیازها، از جمله غذا و سرپناه گرفته تا مراقبتهای بهداشتی و آموزش، مورد استفاده قرار گیرند و متناسب با شرایط و نیازهای خاص هر یک از دریافتکنندگان، انعطافپذیری لازم را فراهم کنند.
در سال ۲۰۲۶،سازمان ملل متحد در نظر دارد از طریق ارائه کمکهای نقدی چندمنظوره، از ۳۰,۰۰۰ نفر (معادل ۶,۰۰۰ خانوار) حمایت کند. همچنین، در چارچوب توافقنامه مشارکت با شورای کمک رسانس به پناهندگان عراقی (ایراک) و موسسه کنشگران توسعه فردا، به ۱۰۰ خانوار پناهنده عراقی ساکن استانهای ایلام، خوزستان، قم و کرمانشاه، بهمنظور حمایت از معیشت، کمک نقدی ارائه شده است.
بهداشت
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان از طریق همکاری با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در راستای تکمیل و تقویت سیاستهای فراگیر سلامت در ایران، برای اطمینان از دسترسی تمامی پناهندگان به خدمات حیاتی و نجاتبخش پزشکی تلاش میکند. این خدمات شامل مراقبتهای بهداشتی اولیه، خدمات تخصصی و فوقتخصصی و همچنین خدمات کاهش آسیب است.
این حمایتها از طریق ارجاعهای پزشکی و ارائه خدمات پیشگیری و کاهش آسیب، از جمله مشاورههای فردی و گروهی، ارائه میشوند.
مراقبتهای بهداشتی اولیه
خدمات مراقبتهای بهداشتی اولیه شامل واکسیناسیون، مراقبتهای دوران بارداری، خدمات بهداشت مادر و کودک، تأمین داروهای ضروری و تنظیم خانواده است. این خدمات در خانههای بهداشت مستقر در سکونتگاهها و مناطق شهری دارای جمعیت پناهنده، بهصورت رایگان و در سطحی مشابه خدمات ارائهشده به اتباع ایرانی، در اختیار پناهندگان و سایر اتباع افغانستانی نیازمند حمایت بینالمللی قرار میگیرد.
سازمان ملل متحد از بازسازی و بهسازی خانههای بهداشت، تأمین هزینههای نیروی انسانی بخش سلامت، تهیه و تأمین داروهای ضروری و اقلام پزشکی و غیرپزشکی، اجرای کارزارهای واکسیناسیون و همچنین پاسخ اضطراری به شیوع بیماریهای واگیر حمایت میکند.
بیمه سلامت همگانی
از سال ۲۰۱۵، تمامی پناهندگان ثبتشده، مشابه اتباع ایرانی، امکان بهرهمندی از طرح بیمه سلامت ملی را دارند. این پوشش در چارچوب توافق میان کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان، مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی و سازمان بیمه سلامت ایران و با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی فراهم شده است. بیمه سلامت، خدمات بستری و خدمات پاراکلینیکی را با تعرفه یارانهای تحت پوشش قرار میدهد.
در دوره دوازدهم فعلی، از ۲۵ فوریه ۲۰۲۶ تا ۲۴ فوریه ۲۰۲۷، سازمان ملل متحد صددرصد حق بیمه ۷۵,۰۰۰ نفر از آسیبپذیرترین پناهندگان، از جمله پناهندگان مبتلا به بیماریهای خاص¹ و اعضای خانواده آنان، را تأمین میکند. سایر پناهندگان نیز میتوانند با پرداخت شخصی حق بیمه، در این طرح بیمه سلامت ثبتنام کنند.
سازمان بیمه سلامت برای اتباع خارجی بهصورت خانوارمحور اجرا میشود و امکان ثبتنام انفرادی در آن وجود ندارد. بنابراین، پناهندگان باید تمامی اعضای خانواده خود را در طرح ثبتنام کرده و حق بیمه مربوط به هر یک از اعضای خانواده را پرداخت کنند.
سلامت روان
بهمنظور پاسخگویی به نیازهای سلامت روان پناهندگان، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان با پنج مشاور روانی ـ اجتماعی در دفاتر میدانی خود قرارداد همکاری دارد تا خدمات مشاوره فردی را به پناهندگان ارائه دهند. در سال جاری، ۳۲۵ نفر در مجموع از ۵۲۴ جلسه مشاوره بهرهمند شدهاند و در ارائه این خدمات، بازماندگان خشونت مبتنی بر جنسیت و افراد دارای تجربه تروما در اولویت قرار دارند. از مهمترین دلایل ارجاع برای دریافت مشاوره روانی ـ اجتماعی میتوان به اختلالات اضطرابی و اختلالات افسردگی اشاره کرد.
همچنین، هفت متخصص سلامت روان در هفت سکونتگاه پناهندگان، خدمات مشاوره روانی ـ اجتماعی را بهصورت رایگان در خانههای بهداشت ارائه میکنند.
آموزش
دولت ایران بهطور سنتی رویکردی قابلتوجه و نمونه در زمینه تضمین حق دسترسی به آموزش اتخاذ کرده است و کودکان اتباع خارجی در مدارس دولتی در کنار کودکان ایرانی به تحصیل میپردازند. اگرچه دولت ایران همچنان در چارچوب سیاستهای فراگیر خود، نسبت به ثبتنام کودکان آواره اجباری در مدارس اقدام میکند، محدودیت ظرفیت مدارس و هزینههای تحمیلشده بر دولت، دسترسی کودکان آواره اجباری به آموزش را با محدودیتهایی مواجه کرده است.
بر اساس اطلاعات وزارت آموزش و پرورش، حدود ۴۰۰,۰۰۰ کودک افغان و عراقی در سال تحصیلی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ در مقاطع ابتدایی و متوسطه مشغول به تحصیل بودهاند. وخامت شرایط اقتصادی پناهندگان و سایر اتباع افغانستانی نیازمند حمایت بینالمللی، در کنار محدودیت ظرفیت پذیرش مدارس و الزامات جدید مربوط به مدارک، دسترسی بسیاری از کودکان افغان به آموزش را با چالش مواجه کرده و در نتیجه، شمار قابلتوجهی از آنان از ادامه تحصیل بازماندهاند.
در سال ۲۰۲۶، سازمان ملل متحد از طریق مشارکت در تأمین مالی ساخت هفت مدرسه برای کودکان پناهنده و جوامع میزبان در استانهای پناهندهپذیر، از دولت حمایت میکند. همچنین، سازمان ملل از طریق برنامه بورسیه دافی DAFI (ابتکار آلبرت اینشتین آلمان برای پناهندگان) از دسترسی پناهندگان به آموزش عالی حمایت میکند. در سال ۲۰۲۶، تعداد ۱۰۳ دانشجوی پناهنده از حمایت این برنامه، شامل پرداخت شهریه و کمکهزینههای معیشتی، بهرهمند میشوند.
معیشت
تقویت معیشت پناهندگان همچنان یکی از اولویتهای سازمان ملل متحد است، چرا که میتواند به افزایش خوداتکایی آنان کمک کند. در سال ۲۰۲۶، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد با همکاری دولت و شرکای غیردولتی، اقداماتی در حوزه معیشت را با هدف تقویت فرصتهای درآمدزایی و اشتغال پناهندگان اجرا میکند.
این اقدامات شامل ارائه دورههای آموزش فنی و حرفهای منجر به دریافت گواهینامه در رشتههای جوشکاری، لولهکشی گاز، تعمیر لوازم خانگی، خدمات و تأسیسات برق، خیاطی، صنایع دستی چرمی و نانوایی است. این برنامهها در چارچوب توافقنامه مشارکت با سازمان آموزش فنی و حرفهای اجرا شده و حدود ۸۰۰ نفر از پناهندگان و اعضای آسیبپذیر جوامع میزبان را در ۱۰ استان تحت پوشش قرار میدهد.
راهکارهای پایدار
راهکارهای پایدار
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد همچنان در چارچوب برنامه بازگشت داوطلبانه، خدمات مشاورهای تقویتشدهای را ارائه میدهد و بر افراد متقاضی بازگشت، بهویژه افرادی با وضعیتهای آسیبپذیر، تمرکز دارد تا آنان را در خصوص شرایط موجود در مقصد نهایی بازگشت آگاه سازد. پناهندگان دلایل مختلفی را برای بازگشت مطرح کردهاند که از جمله میتوان به مشکلات مالی در ایران، پیوستن مجدد به اعضای خانواده و نیاز به دریافت مدارک و اسناد در افغانستان اشاره کرد.
از سال ۲۰۲۲ تاکنون، سازمان ملل متحد با همکاری شرکای حوزه اسکان مجدد و دولت ایران، بیش از ۱۲,۷۹۸ پناهنده را برای اسکان مجدد به کشورهای استرالیا، فنلاند، بریتانیا، نیوزیلند، ایتالیا، برزیل و سایر کشورها معرفی کرده است. در همین بازه زمانی، بیش از ۴,۴۵۰ نفر نیز از طریق برنامه اسکان مجدد از ایران خارج شدهاند. با توجه به افزایش نیازهای حفاظتی پناهندگان در ایران و تداوم شرایط بیثبات و متلاطم امنیتی در افغانستان، سازمان ملل متحد برای افزایش سهمیههای اسکان مجدد به تلاشهای حمایتی و رایزنیهای خود ادامه میدهد. سهمیه اسکان مجدد اختصاصیافته به عملیات سازمان ملل متحد درایران برای سال ۲۰۲۶، تعداد ۵۰۰ فرصت است که از سوی استرالیا ارائه شده است.
سازمان ملل متحد در ایران همچنین بهعنوان بخشی از رویکرد گستردهتر خود در زمینه حفاظت و راهکارها، به گسترش دسترسی پناهندگان به مسیرهای مکمل ادامه میدهد و از آنان برای بهرهمندی از پذیرش ایمن و قانونی در کشورهای ثالث از طریق پیوستن به خانواده، آموزش، اشتغال و جابهجایی نیروی کار، ویزاهای بشردوستانه و فرصتهای حمایت خصوصی پشتیبانی میکند. در سال ۲۰۲۵، سازمان ملل متحد در ایران به بیش از ۱,۰۰۰ نفر در دسترسی به مسیرهای مکمل کمک کرده است. سازمان ملل متحد در ایران همچنین به توسعه مسیرهای جابهجایی آموزشی از طریق ابتکاراتی همچون پلهای دیجیتال ادامه خواهد داد؛ ابتکاری که فرصتهای راهنمایی و مشاوره را برای دانشجویان پناهنده افغان فراهم میکند تا بتوانند فرصتهای تحصیلی در خارج از کشور را دنبال کنند. در سال ۲۰۲۶، سازمان ملل متحد در ایران تاکنون به ۱۰۰ نفر در زمینه مسیرهای مکمل مشاوره ارائه کرده است.
پاسخگویی به بلایا
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در ایران ، همواره حضوری بلند مدت و بدون وقفه در سراسر کشور از جمله در استان های ایران داشته است.
به این ترتیب، کمیساریا در شرایط اضطراری، موارد حداقلی اضطراری را در انبار خود در داخل کشور نگهداری میکند که به کمیساریا این امکان را داده تا در مراحل اولیه بحران، زمانی که شرایط اضطراری و بلایای طبیعی کشور را تحت تأثیر قرار میدهد، فوراً قادر به حمایت از دولت ایران باشد.
در شرایط اضطراری مانند بلایای طبیعی، کمیساریا نقش فعالی در تیم مدیریت بلایای سازمان ملل متحد در کشور به رهبری دفتر هماهنگ کننده مقیم و در شکلدهی مکانیزم هماهنگی در صورت وقوع بلایای طبیعی ایفا میکند.
پس از درخواست رسمی دولت ایران از سازمان ملل متحد برای حمایت – در راستای حمایت بشردوستانه - با در نظر گرفتن ظرفیت داخل کشوری کمیساریا و پاسخ فراگیر دولت در قبال پناهندگان و ایرانیان در هنگام بلایای طبیعی، در صورت لزوم، کمیساریا تلاش های دولت ایران در تامین اقلام ضروری امداد رسانی در مقابله با بلایای طبیعی را تکمیل می کند.