Παρέμβαση της Ύπατης Αρμοστεία στην ακρόαση φορέων για το σχέδιο νόμου για την προώθηση πολιτικών νόμιμης μετανάστευσης
Παρέμβαση της Ύπατης Αρμοστεία στην ακρόαση φορέων για το σχέδιο νόμου για την προώθηση πολιτικών νόμιμης μετανάστευσης
Αξιότιμε κ. Πρόεδρε και μέλη της Επιτροπής,
Αξιότιμε κύριε Υπουργέ, Αξιότιμη κυρία Υφυπουργέ,
Ευχαριστούμε θερμά την Επιτροπή για την πρόσκληση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες να παραστεί στη σημερινή ακρόαση φορέων.
Η Ύπατη Αρμοστεία έχει ήδη υποβάλει στην Επιτροπή και τα μέλη της αναλυτικό Σχολιασμό επί των προτεινόμενων διατάξεων, καθώς και σχετικό Υπόμνημα.
Η Ύπατη Αρμοστεία περιορίζεται και σχολιάζει μόνο τις διατάξεις εκείνες που ρυθμίζουν ζητήματα τα οποία έχουν πρακτικό και θεσμικό αντίκτυπο στα πρόσωπα που εμπίπτουν στην Εντολή του Οργανισμού, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο.
Καταρχήν, θα θέλαμε να επισημάνουμε ως θετικά σημεία στην παρούσα νομοθετική πρωτοβουλία :
(α) τη συμμόρφωση με την πρόσφατη απόφαση 1150/2025 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, που έκρινε αντισυνταγματική τη μονομελή σύνθεση των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών καθώς και την πρόβλεψη για παράταση της θητείας των μελών έως τον διορισμό των διαδόχων τους (άρθρο 47-49).
(β) την ρητή πρόβλεψη και έμφαση σε προ-ενταξιακά μέτρα, όπως μέτρα επιμόρφωσης και κατάρτισης, στα κέντρα υποδοχής αιτούντων άσυλο (άρθρο 175).
(γ) τη σύσταση Διυπουργικής Συντονιστικής Επιτροπής, προκειμένου να προωθηθεί περαιτέρω ο αποτελεσματικός συντονισμός των συναρμόδιων φορέων στον τομέα της μεταναστευτικής πολιτικής και της κοινωνικής ένταξης. Η τελική συμπερίληψη στο Σχέδιο Νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή και του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας στη σύνθεση της Επιτροπής είναι πολύ θετική (το είχε επισημάνει και η Ύπατη Αρμοστεία στα σχόλιά της). (άρθρο 43).
Ωστόσο, το Σχέδιο Νόμου περιλαμβάνει και συγκεκριμένες διατάξεις για τις οποίες η Ύπατη Αρμοστεία εκφράζει την ανησυχία της.
- Δεκαετής άδεια διαμονής για όσους εισήλθαν ως ασυνόδευτοι ανήλικοι – Άρθρο 38
Η πρώτη αφορά την προτεινόμενη κατάργηση του άρθρου 161 παρ. 1 στοιχ. γ) του ν. 5038/2023, το οποίο προβλέπει τη χορήγηση δεκαετούς άδειας διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και ολοκλήρωσαν τουλάχιστον τρία έτη δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε ελληνικό σχολείο.
Η διάταξη αυτή, την οποία η Ύπατη Αρμοστεία είχε επικροτήσει κατά την υιοθέτησή της το 2023, αποτελεί σημαντικό εχέγγυο για την ομαλή μετάβαση των νέων στην ενηλικίωση και συμβάλει στην κοινωνική τους ένταξη. Η κατάργησή της θα άφηνε μία ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα χωρίς ασφαλές νομικό καθεστώς, παρά τους δεσμούς της με τη χώρα μέσω της εκπαίδευσης.
Γενικά, η Ύπατη Αρμοστεία εκτιμά ότι είναι προς το συμφέρον των ανηλίκων αλλά και της κοινωνίας που τους φιλοξενεί, εφόσον απορρίπτονται ως προς το καθεστώς διεθνούς προστασίας, να υπάρχει η δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε μία άδεια παραμονής μέχρι την ενηλικίωσή τους, με δυνατότητα επέκτασης υπό σαφείς και ορθά καθορισμένες προϋποθέσεις, όπως πχ συνέχιση εκπαίδευσης ή απασχόλησης. Μία τέτοια προσέγγιση θα βοηθούσε στην ομαλή ένταξη στην ελληνική κοινωνία μίας ομάδας με ιδιαίτερη ευαλωτότητα και θα απέτρεπε παρατεταμένες περιόδους των ανηλίκων σε κατάσταση limbo με όλες τις συνέπειες που αυτό μπορεί να έχει για την κοινωνική συνοχή.
Εάν η παραπάνω ολιστική προσέγγιση δεν υιοθετηθεί, η Ύπατη Αρμοστεία συνιστά τη διατήρηση της διάταξης του 2023 ως ελάχιστης δικλείδας ασφάλειας.
- Αυστηροποίηση κυρώσεων για αδικήματα που σχετίζονται με την παράτυπη μετανάστευση – Άρθρα 15 και 16
Η δεύτερη ομάδα προτεινόμενων διατάξεων ως προς την οποίες η Ύπατη Αρμοστεία εκφράζει την ανησυχία της είναι εκείνες που προβλέπουν σημαντική αυστηροποίηση των ποινικών κυρώσεων για αδικήματα που συνδέονται με την «παράνομη μετανάστευση», εισάγοντας επιβαρυντικές περιστάσεις όταν τα αδικήματα αυτά φέρονται να τελούνται από μέλη οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών εγγεγραμμένων στο Μητρώο ΜΚΟ του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.
Ιδιαίτερα προβληματική στο πλαίσιο αυτό είναι η προτεινόμενη δυνατότητα διαγραφής μιας ΜΚΟ από το Μητρώο με την απλή έναρξη ποινικής διαδικασίας εις βάρος μέλους της, πριν υπάρξει οποιαδήποτε καταδικαστική απόφαση. Σημειώνεται ότι, παρά τη βελτίωση που εισήχθη στο κείμενο που κατατέθηκε στη Βουλή -με την προσθήκη δικλείδας που αφορά την υποχρέωση αιτιολόγησης της ευθύνης της διοίκησης της ΜΚΟ- εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα διαγραφής οργανώσεων χωρίς τελεσίδικη δικαστική κρίση, με μόνη την έναρξη της ποινικής διαδικασίας κατά μέλους της ΜΚΟ.
Παρότι ο στόχος της διασφάλισης της δημόσιας τάξης και της αποτελεσματικής διαχείρισης της μετανάστευσης είναι απολύτως θεμιτός, η Ύπατη Αρμοστεία εκτιμά ότι θα πρέπει να επανεξετασθεί η αναγκαιότητα και η σκοπιμότητα εισαγωγής «τιμωρητικών» ρυθμίσεων τέτοιας έκτασης και βαρύτητας ιδίως όταν εγείρονται σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τα θεμελιώδη δικαιώματα, την αρχή της αναλογικότητας και τις εγγυήσεις του κράτους δικαίου. Η Ύπατη Αρμοστεία έχει αναφερθεί αναλυτικά στο σχολιασμό της σε νομολογία και συστάσεις διεθνών και ευρωπαϊκών οργάνων προς την Ελλάδα σε σχέση με τη μεταχείριση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Η επιβολή τέτοιων μέτρων ενέχει τον κίνδυνο σοβαρών και δυσανάλογων συνεπειών για τη λειτουργία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και θα μπορούσε να υπονομεύσει ουσιωδώς την επιχειρησιακή τους ικανότητα στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και βασικών υπηρεσιών. Ειδικότερα για τη δράση των οργανώσεων αυτών στην Ελλάδα, θα θέλαμε να θυμίσουμε ότι διαδραματίζουν διαχρονικά καίριο και θεσμικό ρόλο, παρέχοντας, μεταξύ άλλων κρίσιμη στήριξη σε ιδιαίτερα ευάλωτα άτομα και σε υπηρεσίες που το Κράτος υποχρεούται να παρέχει, ιδίως σε περιόδους κρίσεων. Αποτελούν, άλλωστε, αναγνωρισμένους εταίρους των Ηνωμένων Εθνών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ελληνικής Πολιτείας, η οποία συστηματικά στηρίζεται στη συμβολή τους.
Η Ύπατη Αρμοστεία παραμένει στη διάθεση της Πολιτείας και της Βουλής για τεχνική υποστήριξη, διάλογο και συνεργασία με στόχο τη διαμόρφωση ενός συστήματος που συνδυάζει αποτελεσματικότητα, σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.
Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.
Ύπατη Αρμοστεία ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Αντιπροσωπεία στην Ελλάδα, 28 Ιανουαρίου 2026
Δείτε εδώ το σχετικό Υπόμνημα.