Με 7 στους 10 πρόσφυγες να ζουν σε μακροχρόνιο εκτοπισμό, ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες ζητά να ενισχυθούν οι προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων

ΓΕΝΕΥΗ – Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Barham Salih, παρουσίασε σήμερα την εμβληματική έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας Global Trends (Παγκόσμιες Τάσεις), η οποία δείχνει ότι ο παγκόσμιος αναγκαστικός εκτοπισμός μειώθηκε για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία, παραμένοντας ωστόσο σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα.

Το 2025, 5,4 εκατ. άνθρωποι διέφυγαν από τη βία και τις διώξεις αναζητώντας ασφάλεια σε άλλες χώρες. Παράλληλα, οι επιστροφές αυξήθηκαν σημαντικά: 14,7 εκατ. εκτοπισμένοι επέστρεψαν στις περιοχές ή τις χώρες καταγωγής τους το 2025 (4,4 εκατ. πρόσφυγες και 10,3 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένοι), με ιδιαίτερα έντονη αύξηση σε Αφγανιστάν, Σουδάν και Συρία. Οι επιστροφές προσφύγων έφτασαν στο δεύτερο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 60 χρόνων, όταν και ξεκίνησαν να τηρούνται αρχεία, αν και πολλές επιστροφές πραγματοποιήθηκαν υπό πίεση και σε επισφαλείς συνθήκες στην πατρίδα.

Συνολικά, τα στοιχεία έδειξαν ότι ο παγκόσμιος αριθμός των προσφύγων μειώθηκε το 2025 κατά 3% σε 41,6 εκατ. Σε μια θετική εξέλιξη, σχεδόν 46.000 ανιθαγενείς απέκτησαν ιθαγένεια σε 24 χώρες πέρυσι.

Με το 70% των προσφύγων να παραμένουν ξεριζωμένοι επί χρόνια και πολλούς να ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ο κ. Salih κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να στηρίξει μια νέα πρωτοβουλία που στοχεύει να βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους να εξέλθουν από τον μακροχρόνιο εκτοπισμό και την εξάρτηση από ανθρωπιστική βοήθεια.

«Για πάρα πολλούς πρόσφυγες, ο εκτοπισμός ξεκινά ως σανίδα σωτηρίας αλλά διαρκεί μια ζωή», δήλωσε ο κ. Salih. «Η ανθρωπιστική βοήθεια σώζει ζωές, αλλά δεν αποτελεί τον τελικό προορισμό και δεν επιτρέπει στους πρόσφυγες να γίνουν ενεργοί δρώντες που διαμορφώνουν το δικό τους μέλλον. Χρειαζόμαστε μια αλλαγή παραδείγματος που να μπορεί να δημιουργήσει μια νέα αίσθηση ελπίδας και ευκαιριών για όσους διαφεύγουν από τον πόλεμο και τις διώξεις».

Ο κ. Salih παρουσίασε έναν σαφή και μετρήσιμο στόχο: να μειωθεί περισσότερο από το μισό, μέσα στην επόμενη δεκαετία, ο αριθμός των προσφύγων σε μακροχρόνιο εκτοπισμό που εξαρτώνται από ανθρωπιστική βοήθεια, βελτιώνοντας έτσι τις προοπτικές για εκατομμύρια ανθρώπους. Ο στόχος, ο οποίος επικεντρώνεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος όπου φιλοξενείται η πλειονότητα των προσφύγων, θα επιτευχθεί μέσω περισσότερων ευκαιριών για επαναπατρισμό, μετεγκατάσταση και έκδοση θεωρήσεων εισόδου για ανθρωπιστικούς λόγους, μεταβαίνοντας παράλληλα από παραδοσιακές μορφές ανθρωπιστικής βοήθειας προς την αυτονόμηση.

Η πρωτοβουλία καλεί κυβερνήσεις, ανθρωπιστικούς και αναπτυξιακούς φορείς, τον ιδιωτικό τομέα και την κοινωνία των πολιτών να ενισχύσουν τις προσπάθειες για την ενδυνάμωση των προσφύγων, διασφαλίζοντας παράλληλα την παροχή ασύλου και προστασίας, κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο καθώς το 2026 σηματοδοτεί την 75η επέτειο της Σύμβασης για τους Πρόσφυγες.

Ο κ. Salih παρουσίασε τα βήματα που απαιτούνται για την επίτευξη αυτού του φιλόδοξου στόχου, ο οποίος αποσκοπεί στο να φτάσει το εισόδημα που αποκομίζουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες (εξαιρουμένης της ανθρωπιστικής βοήθειας) τουλάχιστον στο εθνικό όριο φτώχειας της χώρας όπου διαμένουν.

Οι εθελούσιες επιστροφές πρέπει να αποτελούν την πρωταρχική λύση. Η επίλυση ορισμένων από τις μεγαλύτερες συγκρούσεις παγκοσμίως θα επέτρεπε σε εκατομμύρια πρόσφυγες να επιστρέψουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια στην πατρίδα τους.

Ένας ακόμη βασικός πυλώνας για την επίτευξη του στόχου είναι η ένταξη των προσφύγων στα εθνικά συστήματα: εκπαίδευσης, υγειονομικής περίθαλψης, χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και αγοράς εργασίας, ώστε να μπορούν να παράγουν εισόδημα και να συμβάλλουν στις τοπικές και εθνικές οικονομίες. Αυτό απαιτεί σημαντικά αυξημένες επενδύσεις από ένα ευρύ φάσμα εταίρων, ώστε να στηριχθούν οι ήδη πιεσμένες χώρες υποδοχής.

Τέλος, ο κ. Salih τόνισε ότι χρειάζονται επειγόντως περισσότερες λύσεις για τους πρόσφυγες στο εξωτερικό, όπως η επανεγκατάσταση των πιο ευάλωτων περιπτώσεων, η επανένωση οικογενειών και η πρόσβαση σε άδειες εργασίας και σε υποτροφίες. Το χάσμα μεταξύ διαθέσιμων θέσεων και αναγκών είναι τεράστιο και συνεχώς διευρύνεται. Το 2025, σύμφωνα με την έκθεση, οι αφίξεις μέσω προγραμμάτων επανεγκατάστασης ή διόδων μέσω χορηγιών μειώθηκαν πάνω από το μισό σε σχέση με το προηγούμενο έτος, φτάνοντας τις 81.800.

«Το άσυλο και η προστασία σώζουν ζωές και δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση, αλλά δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ένα μέλλον όπου εκατομμύρια πρόσφυγες παραμένουν παγιδευμένοι για χρόνια ή δεκαετίες χωρίς ρεαλιστικές προοπτικές να ξαναχτίσουν τη ζωή τους», δήλωσε ο κ. Salih. «Τώρα έχουμε έναν φιλόδοξο, εφικτό και μετρήσιμο στόχο για την προώθηση της αυτονομίας και τη βελτίωση της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων. Η Ύπατη Αρμοστεία θα κινητοποιήσει όλους τους τομείς της κοινωνίας για να αναποκριθεί σε αυτή την πρόκληση και να επιτρέψει σε εκατομμύρια ανθρώπους να βρουν διέξοδο από την εξαντλητική πραγματικότητα του παρατεταμένου εκτοπισμού».

Σημειώσεις προς συντάκτες

Η έκθεση Global Trends έδειξε ότι περισσότεροι από το 70% των προσφύγων και άλλων ανθρώπων που χρειάζονται διεθνή προστασία προέρχονται από το Αφγανιστάν, το Νότιο Σουδάν, το Σουδάν, τη Συρία, την Ουκρανία και τη Βενεζουέλα.

Οι μεγαλύτερες χώρες υποδοχής προσφύγων και άλλων ανθρώπων που χρειάζονται διεθνή προστασία το 2025 ήταν: Κολομβία (2,8 εκατ.), Γερμανία (2,7 εκατ.), Τουρκία (2,4 εκατ.), Ουγκάντα (1,9 εκατ.), Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν (1,7 εκατ.), Τσαντ (1,5 εκατ.) και Πακιστάν (1,3 εκατ.).

Συνολικά, σύμφωνα με το Κέντρο Παρακολούθησης Εσωτερικού Εκτοπισμού, 68,6 εκατ. άνθρωποι εκτιμάται ότι ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι λόγω συγκρούσεων ή βίας στο τέλος του 2025, σημειώνοντας μείωση 7% σε σχέση με το τέλος του 2024. Το Σουδάν παρέμεινε η μεγαλύτερη κρίση παγκοσμίως, με 9,1 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους εντός της χώρας.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2026, οδήγησε σε περίπου 1 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους στον Λίβανο έως τα μέσα Μαΐου 2026 και 3,2 εκατ. προσωρινά εκτοπισμένους στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έως τα τέλη Μαρτίου 2026.

Παγκοσμίως, εκτιμάται ότι 4,5 εκατομμύρια ανιθαγενείς καταγράφηκαν στο τέλος του 2025, 3% περισσότεροι από το προηγούμενο έτος.