Από τη διαχείριση στην επίλυση: Ο Ύπατος Αρμοστής Barham Salih καλεί σε αλλαγή πορείας για το ζήτημα του εκτοπισμού παγκοσμίως

ΓΕΝΕΥΗ – Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Barham Salih, κάλεσε σήμερα τα κράτη μέλη να προχωρήσουν σε μια αποφασιστική στροφή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον εκτοπισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, επιδιώκοντας μια απτή μείωση της μακροχρόνιας εξάρτησης από την ανθρωπιστική βοήθεια και ενισχύοντας τη δέσμευσή τους στην παροχή διεθνούς προστασίας και λύσεων, τον επιμερισμό της ευθύνης και τις ειρηνευτικές προσπάθειες.

Ο κ. Salih προέβη στις δηλώσεις αυτές κατά την πρώτη του ενημέρωση προς τα κράτη μέλη μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στις αρχές του έτους, παρουσιάζοντας μια φιλόδοξη κατεύθυνση για την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, που περιλαμβάνει μια συνoλική ατζέντα μεταρρυθμίσεων για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς της.

«Η ανθρωπιστική βοήθεια σώζει ζωές και πρέπει να συνεχίσει όπου προκύπτει ανάγκη», ανέφερε. «Όμως, όταν τα εργαλεία έκτακτης ανάγκης γίνονται ο μακροπρόθεσμος κανόνας και ολόκληρες γενιές παραμένουν παγιδευμένες στην εξάρτηση από τη βοήθεια, δεν οικοδομούμε βιωσιμότητα. Πρέπει να μετράμε την επιτυχία με βάση το αν οι άνθρωποι μπορούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους».

Ο κ. Salih τόνισε ότι η παροχή διεθνούς προστασίας παραμένει ζωτικής σημασίας. «Η ευθύνη για την τήρηση της Σύμβασης του 1951 για τους Πρόσφυγες είναι σήμερα πιο σημαντική από ποτέ», δήλωσε, σημειώνοντας ότι το 2026 συμπληρώνονται 75 χρόνια από αυτή τη συμφωνία -ορόσημο.

Σχεδόν 117 εκατομμύρια άνθρωποι είναι σήμερα αναγκαστικά εκτοπισμένα. Ανάμεσά τους βρίσκονται 42,5 εκατομμύρια πρόσφυγες, με τη συντριπτική πλειονότητα να ζει σε ένα καθεστώς παρατεταμένης αβεβαιότητας που διαρκεί χρόνια ή δεκαετίες, χωρίς ουσιαστική προοπτική να βρεθεί μια λύση ή τη δυνατότητα να ξαναχτίσουν τη ζωή της. Μπορεί να είναι ασφαλείς από την άμεση απειλή βίας, όμως αποκλείονται από τα εθνικά συστήματα και συχνά οδηγούνται αναγκαστικά στην μακροχρόνια εξάρτηση από την ανθρωπιστική βοήθεια. Αυτή η κατάσταση δεν θα πρέπει να θεωρείται αναπόφευκτη.

Ο κ. Salih παρουσίασε έναν στρατηγικό στόχο για τη σημαντική μείωση, μέσα στην επόμενη δεκαετία, του αριθμού των προσφύγων που βρίσκονται σε παρατεταμένο εκτοπισμό και εξαρτώνται από ανθρωπιστική βοήθεια. Αυτό, όπως είπε, απαιτεί:

• την προώθηση του εθελούσιου επαναπατρισμού, της τοπικής ένταξης και της επανεγκατάστασης,
• τη σύνδεση της ανθρωπιστικής δράσης με τις αναπτυξιακές και ειρηνευτικές προσπάθειες,
• τη διεύρυνση των ευκαιριών για αυτάρκεια των προσφύγων, και
• την ενίσχυση της ένταξης στα εθνικά συστήματα.

Ο κ. Salih ξεκίνησε τη θητεία του επισκεπτόμενος διαφορετικές περιοχές και περιβάλλοντα εκτοπισμού, όπου διαπίστωσε τόσο τις δυνατότητες των πολιτικών που βασίζονται στην ένταξη όσο και τις οξείες ανάγκες των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Στην Κένυα, είδε τα οφέλη που προκύπτουν όταν οι πρόσφυγες έχουν τη δυνατότητα να εργάζονται, να σπουδάζουν και να εντάσσονται. Η επίσκεψή του στο Τσαντ, όπου οι πρόσφυγες συνεχίζουν να διαφεύγουν για να γλιτώσουν από τη σύγκρουση στο Σουδάν, ανέδειξε «το μέγεθος των αναγκών και τα όρια των διαθέσιμων πόρων». Οι επισκέψεις του στην Τουρκία και στην Ιορδανία επικεντρώθηκαν στους Σύρους πρόσφυγες και στις συνθήκες που απαιτούνται για μια ασφαλή και εθελούσια επιστροφή.

Οι καταστάσεις αυτές, πρόσθεσε, αναδεικνύουν τη διττή ευθύνη της Ύπατης Αρμοστείας: «να σώζει ζωές σήμερα και να αποτρέπει τον εγκλωβισμό σε παρατεταμένο εκτοπισμό αύριο».

Ο Ύπατος Αρμοστής ανακοίνωσε επίσης μια ανεξάρτητη αξιολόγηση της διοίκησης, με στόχο την ενίσχυση της αποδοτικότητας, της λογοδοσίας και της οικονομικής διαφάνειας της Ύπατης Αρμοστείας, μετά από μια περίοδο δημοσιονομικής συρρίκνωσης, σε ευθυγράμμιση με τις πρωτοβουλίες “UN80” και “humanitarian reset” (επανεκκίνηση της ανθρωπιστικής δράσης). Δεσμεύτηκε για ξεκάθαρες προτεραιότητες, δείκτες αναφοράς βασισμένους σε αποτελέσματα και καλύτερη παρακολούθηση του προϋπολογισμού σε πραγματικό χρόνο, ώστε να αποτυπώνεται η βέλτιστη αξιοποίηση των πόρων.

«Δεν πρόκειται για περιορισμό της στόχευσής μας», εξήγησε. «Πρόκειται για ευθυγράμμισή της με τους διαθέσιμους πόρους, ώστε να μην πληρώνουν οι άνθρωποι που υπηρετούμε το τίμημα της αναποτελεσματικότητας». Η Ύπατη Αρμοστεία απευθύνει έκκληση για 8,5 δισεκατομμύρια δολάρια για τη χρηματοδότηση της επιχειρησιακής της ανταπόκρισης το 2026, εκ των οποίων τα 1,574 δισεκατομμύρια έχουν συγκεντρωθεί.

Ο κ. Salih ευχαρίστησε τους δωρητές για τη στήριξή τους το 2025, αλλά επισήμανε την αύξηση της «δεσμευμένης χρηματοδότησης» (earmarking) – δηλαδή της σύνδεσης των πόρων με συγκεκριμένες καταστάσεις ή θεματικές – και την ανάγκη για πιο προβλέψιμη και ευέλικτη χρηματοδότηση. Ανακοίνωσε επίσης μια πιο εντατική προσπάθεια για τη διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης, η οποία θα υποστηριχθεί από την επικείμενη δημιουργία ενός Παγκόσμιου Συμβουλίου Διευθύνοντων Συμβούλων (Global CEO Council).

Ο κ. Salih δεσμεύτηκε για μια πρακτική συνεργασία με τα κράτη μέλη: «Αν σταθεροποιήσουμε τον οργανισμό, θεμελιώσουμε τη μεταρρύθμιση πάνω στην παροχή προστασίας και επικεντρώσουμε τις διεθνείς προσπάθειες στις βιώσιμες λύσεις, το έργο μας μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματικό προς όφελος των προσφύγων, των κοινοτήτων υποδοχής τους και των ίδιων των κρατών.»