Η Ύπατη Αρμοστεία καλεί την κυπριακή και την ιρλανδική Προεδρία της ΕΕ να ενισχύσουν τα συστήματα ασύλου, την εξωτερική βοήθεια και την προστασία των προσφύγων

Βρυξέλλες, 15 Ιανουαρίου – Καθώς ο παγκόσμιος εκτοπισμός παραμένει σε υψηλά επίπεδα, λόγω των συγκρούσεων και των διώξεων, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, καλεί τις Προεδρίες της ΕΕ της Κύπρου και της Ιρλανδίας να ενισχύσουν τον ηγετικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην παροχή προστασίας και λύσεων για τους ανθρώπους που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.

Καθώς το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιούνιο του 2026, οι επόμενοι μήνες είναι καθοριστικοί, ώστε να διασφαλιστεί η δίκαιη και συνεπής εφαρμογή του, που θα εξασφαλίζει την πρόσβαση στο άσυλο για όσους έχουν ανάγκη. Η Ύπατη Αρμοστεία καλεί τις Προεδρίες να υπερασπιστούν μια υπεύθυνη εφαρμογή του αναμορφωμένου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και να ενισχύσουν την παρουσία και δράση της Ένωσης κατά μήκος των βασικών διαδρομών εκτοπισμού. Οι προσπάθειες αυτές μπορούν να προσφέρουν λύσεις για τους αναγκαστικά εκτοπισμένους ανθρώπους και να ενισχύσουν τη σταθερότητα σε εύθραυστες περιοχές, από όπου πολλοί προέρχονται ή όπου διαμένουν.

«Τώρα είναι η ευκαιρία να αποδείξουμε ότι η εφαρμογή του Συμφώνου – σε συνδυασμό με την ενεργή εμπλοκή κατά μήκος των βασικών διαδρομών εκτοπισμού και μετανάστευσης – μπορεί να οδηγήσει σε ισχυρά συστήματα ασύλου, να διαφυλάξει τα δικαιώματα και να διασφαλίσει την εύρυθμη διαχείριση των συνόρων», δήλωσε ο Jean-Nicolas Beuze, Αντιπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας στην ΕΕ.

Η Ύπατη Αρμοστεία καλεί τις Προεδρίες να διασφαλίσουν ότι οι νέοι κανόνες θα εφαρμόζονται με συνέπεια σε όλα τα κράτη μέλη, με ισχυρές ασφαλιστικές δικλείδες, ποιοτικές διαδικασίες ασύλου και συνθήκες υποδοχής που πληρούν τα προβλεπόμενα πρότυπα. Η αποτελεσματική εφαρμογή τους θα συμβάλει στον περιορισμό της πίεσης στα σύνορα, στη μείωση των εκκρεμών υποθέσεων και στο να μπορούν οι πρόσφυγες να συνεισφέρουν στις κοινωνίες υποδοχής τους πιο γρήγορα.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεργαστούν ουσιαστικά για τη δημιουργία ενός μηχανισμού αλληλεγγύης που θα κατανέμει την ευθύνη μεταξύ τους με πιο δίκαιο τρόπο και θα μειώνει την πίεση στις χώρες πρώτης γραμμής. Συμπληρωματικά μέτρα, όπως η ενίσχυση του συστήματος επιστροφών για όσους δεν είναι πρόσφυγες, εφόσον εφαρμοστούν εντός συγκεκριμένων παραμέτρων και σύμφωνα με τα πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μπορούν να υποστηρίξουν το Σύμφωνο.

Παρά την πρόσφατη μείωση των παράτυπων αφίξεων στην ΕΕ, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να καταφεύγουν σε επικίνδυνες διαδρομές προς την Ευρώπη, αντιμετωπίζοντας κακοποίηση στα χέρια διακινητών ή απειλητικές για τη ζωή τους συνθήκες στη θάλασσα και στην έρημο. Είναι σημαντικό να ενισχυθούν οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης και να διασφαλιστεί η προβλέψιμη αποβίβαση. Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχυθεί η παροχή βοήθειας προκειμένου να μπορούν οι άνθρωποι να βρίσκουν ασφάλεια και υποστήριξη πιο κοντά στον τόπο τους, ώστε να μη χρειάζεται να καταφεύγουν σε επικίνδυνα ταξίδια.

«Βασιζόμαστε στην ηγεσία της Κύπρου και της Ιρλανδίας ώστε, οικοδομώντας πάνω στις ευρωπαϊκές αξίες και τα πρότυπα, να αποδείξουν ότι υπάρχει ένας ευρωπαϊκός τρόπος προστασίας των ανθρώπων που διαφεύγουν από πολέμους και διώξεις – όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά κατά μήκος της διαδρομής που ακολουθούν σε αναζήτηση ασφάλειας», πρόσθεσε ο κ. Beuze.

Οι Προεδρίες θα πρέπει να συνεχίσουν να προωθούν μια προσέγγιση που καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή των ανθρώπων, δίνοντας προτεραιότητα σε αξιοπρεπείς και βιώσιμες λύσεις για όσους μετακινούνται, είτε αυτοί καταλήγουν στην Ευρώπη είτε αλλού. Αυτή η προσέγγιση περιλαμβάνει ισχυρότερη χρηματοδοτική και τεχνική στήριξη προς τις χώρες και τις κοινότητες που φιλοξενούν εκτοπισμένους κατά μήκος των διαδρομών τους, επέκταση της πρόσβασης των προσφύγων στο άσυλο, σε νομιμοποιητικά έγγραφα, καθώς και σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, στέγασης και ευκαιρίες βιοπορισμού.

Σε μια περίοδο αβεβαιότητας για το μέλλον της διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας, η ΕΕ οφείλει να αποδείξει τη δέσμευσή της παρέχοντας σταθερούς και προβλέψιμους πόρους που να καλύπτουν από την παροχή επείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας μέχρι μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές παρεμβάσεις. Η στρατηγική συνεργασία με τρίτες χώρες είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της σταθερότητας και τη δημιουργία των βάσεων για μελλοντικές συνέργειες – ιδίως καθώς η Ευρώπη επηρεάζεται από κρίσεις στην Ουκρανία, τη Συρία, το Αφγανιστάν, το Σαχέλ και το Σουδάν. Το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, διασφαλίζοντας ότι οι συνεργασίες με τις χώρες κατά μήκος αυτών των διαδρομών θέτουν την προστασία των προσφύγων στο επίκεντρο, προβλέπουν εγγυήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και μηχανισμούς παρακολούθησης, ενώ παρέχουν πρόσβαση στο άσυλο επεκτείνοντας παράλληλα τις ασφαλείς και νόμιμες εναλλακτικές οδούς.

Λαμβάνοντας υπόψη τις δημογραφικές και οικονομικές τους ανάγκες, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διευκολύνουν την πρόσβαση των προσφύγων στην αγορά εργασίας και σε ευκαιρίες εκπαίδευσης στην ΕΕ και να εξετάσουν εναλλακτικές διαδρομές για τα άτομα με ιδιαίτερες ευαλωτότητες, τα οποία συχνά είναι εξίσου ταλαντούχα και ικανά.

Όσον αφορά τους εκτοπισμένους από την Ουκρανία, η Ύπατη Αρμοστεία ενθαρρύνει τις Προεδρίες να συνεργαστούν με τα κράτη μέλη ώστε να συνεχίσουν να παρέχουν προστασία μέσω του καθεστώτος προσωρινής προστασίας, αναπτύσσοντας παράλληλα συστήματα μετάβασης προς άλλες λύσεις. Είναι σημαντικό οι πρόσφυγες να έχουν την κατάλληλη στήριξη και ενημέρωση στη λήψη των αποφάσεών τους, είτε επιστρέψουν είτε παραμείνουν, και να δοθεί γενναία βοήθεια για την επανένταξη και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, χωρίς να παραμελούνται οι ανθρωπιστικές ανάγκες. Στη Συρία, η ΕΕ και η διεθνής κοινότητα χρειάζεται να εντείνουν τη στήριξή τους για τα πρώτα στάδια της ανάκαμψης και της ανοικοδόμησης, προκειμένου να δημιουργηθούν οι συνθήκες για ασφαλείς, εθελούσιες και βιώσιμες επιστροφές.

Η Ύπατη Αρμοστεία χαιρετίζει τη σημαντική ενίσχυση της βοήθειας της ΕΕ το 2025 για την ανταπόκριση στον αναγκαστικό εκτοπισμό και καλεί τις Προεδρίες να αξιοποιήσουν αυτή τη δυναμική για να την επεκτείνουν περαιτέρω, προβλέποντας μεταξύ άλλων έναν ειδικό και ουσιαστικό σχετικό προϋπολογισμό στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Η συνεχής επένδυση είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών του εκτοπισμού και την ενίσχυση των λύσεων κατά μήκος των βασικών διαδρομών, μέσω της στήριξης των χωρών και κοινοτήτων υποδοχής και διέλευσης, ιδίως σε εύθραυστες περιοχές.

Η Ύπατη Αρμοστεία είναι έτοιμη να υποστηρίξει τις Προεδρίες με ρεαλιστικές συστάσεις που βασίζονται σε βασικές αρχές, προκειμένου να ενισχυθεί ο ηγετικός ρόλος της Ευρώπης στην παροχή προστασίας και λύσεων για τους πρόσφυγες.

Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε: Συστάσεις της Ύπατης Αρμοστείας προς τις Προεδρίες της Κύπρου και της Ιρλανδίας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2026 (Ιανουάριος – Δεκέμβριος 2026) | Refworld