رێگەچارە بەردەوامەکان
رێگەچارە بەردەوامەکان
ژنانی پەنابەری سوریا بەشداری لە وانەکانی بەرگدروودا دەکەن کە لەلایەن هاوبەشێکی کۆمسیاری پەنابەران لە کەمپی دارەشەکران لە هەولێر ڕێکدەخرێت.
بژێوی ژیان و گشتگیری ئابووری
Text and media
فراوانکردنی پشتبەستن بەخۆی پەنابەران ئامانجێکی پەیماننامەی جیهانی پەنابەرانە. هەروەها بەشێکی دانەبڕاوە لە ئامانجی سەرتاسەری کە کەس لە دوای کارنامەی گەشەپێدانی بەردەوامی ٢٠٣٠ بەجێنەهێڵێت.
پەنابەران لە عێراق نزیکەی 1%ی کۆی دانیشتوانی تەمەنی کارکردن پێکدەهێنن. ئاسانکاری بۆ دەستڕاگەیشتنیان بە کارێکی شایستە و دەرفەتە ئابوورییەکان ڕێگەیان پێدەدات پشت بەخۆیان ببەستن و لە هەمان کاتدا بتوانن بەشداری لە ئابووری ناوخۆییدا بکەن. کاتێک پەنابەران دەتوانن بەبێ جیاوازی لە بازاڕی ناوخۆییدا کار بکەن، ئەوا وەک خاوەنکار و کارمەند و بەکاربەر بەشداری دەکەن.
ڕۆڵی کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە پێشخستنی بژێوی پەنابەران و گشتگیری ئابووریدا سەرنج دەخاتە سەر پێشخستنی ژینگەیەکی یاسایی و ڕێکخراوەیی لەبار کە (1) باشترکردنی دەستڕاگەیشتن بە پەنابەران بۆ کاری شایستە و میکانیزمە سەرەکییەکانی پاراستنی کۆمەڵایەتی، وەک بیمە و ئاسایشی کۆمەڵایەتی؛ و (2) پێشخستنی زیادکردنی دەستڕاگەیشتن بە پەرەپێدانی کارامەیی و کارگێڕی کە توانایەکی زیاتر بۆ پەنابەران، بەتایبەتی گەنجان، بۆ بەشداریکردن و بەشداریکردن لە ئابووری ناوخۆییدا دابین دەکات.
کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لەگەڵ کۆمەڵێک لایەنی پەیوەندیدار و هاوبەش کاردەکات بۆ پشتگیریکردنی بژێوی پەنابەران، لەوانەش دەستڕاگەیشتن بە پەرەپێدانی کارامەیی، ڕاهێنان و بەرنامەکانی کارگێڕی. کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران ڕۆڵێکی کاتالیزۆر دەگێڕێت بە پشتگیریکردنی لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ ئەوەی پەنابەران لە خزمەتگوزاری و بەرنامەکانیاندا جێگیر بکەن.
پەروەردە
Text and media
سیاسەتی یەکخستنی پەروەردەی پەنابەران لە هەرێمی کوردستانی عێراق
لەسەرەتای قەیرانی سوریا، وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان سیستەمێکی پەروەردەی هاوتەریبی بۆ پەنابەرانی سوریا بەڕێوەبرد و بەڕێوەی دەبرد، کە مەنهەجێکی دیاریکراو و کەرەستەی فێربوونی تێدابوو کە لەلایەن مامۆستایانی پەنابەرانی سوریاوە بە زمانی عەرەبی دەوترێتەوە لە قوتابخانەکانی تەنها پەنابەران.
دوابەدوای بڕیارێکی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠٢١، سیاسەتی یەکخستنی پەروەردەی پەنابەران لە ساڵی ٢٠٢٢ بە فەرمی دەستیپێکرد، لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە. سیاسەتی یەکخستنی پەروەردەی پەنابەران ئامانجی پێشخستنی بەشداریکردنی پەنابەرانە لە سیستەمی پەروەردەی گشتی و کۆتاییهێنان بە پێویستی سیستەمێکی هاوتەریب و نوێنەرایەتیکردنی بڕگەیەکی بەرچاو لە پێشخستنی بەشداریکردنی پەنابەران لە سیستەمی پەروەردەی نیشتمانیدا.
سیاسەتی یەکخستنی پەروەردەی پەنابەران بۆ یەکەمجار لە ساڵی خوێندنی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ بۆ پۆلەکانی ١-٤ جێبەجێ کرا، بە پاڵپشتی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و یونیسيف و هاوبەشەکانی پەروەردە، دواتر درێژکرایەوە بۆ ئەوەی پۆلی 5 بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٣-٢٠٢٤، پۆلی ٦ بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٤-٢٠٢٥ و ئێستا پۆلی ٧ بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٥-٢٠٢. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، لە کۆڕبەندی جیهانی پەنابەران، هەرێمی کوردستان بەڵێنیدا دڵنیابێت لەوەی کە سیاسەتی یەکخستنی پەروەردەی پەنابەران لە هەرێمی کوردستانی عێراق بۆ پۆلەکانی ٥ تا ١٢ تا ساڵی ٢٠٣٠ بەشێوەیەکی وردە وردە جێبەجێ دەکرێت.
کۆی گشتی ٤٨ هەزار منداڵی پەنابەری سووری لە قوتابخانە حکومییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٤-٢٠٢٥ لە قوتابخانە حکومییەکان وەرگیراون، کە دەکاتە ٧٤٪ی کۆی دانیشتوانی پەنابەرانی سوریا کە تەمەنیان لە خوێندندایە. لەسەدا ٧٧ لە پۆلەکانی ١-٩ لە خوێندنی بنەڕەتیدا ناویان تۆمارکراوە، لەسەدا ٣٥ لە ئاستی ئامادەیی سەرەوە لە پۆلەکانی ١٠-١٢ ناویان تۆمارکراوە.
لە هەنگاوێکی گرینگدا حکومەتی هەرێمی کوردستان دانی بە بڕوانامەی ٧٠٠ مامۆستای پەنابەردا ناوە و بە فەرمی وەک وانەبێژ لە قوتابخانە حکومییەکان دامەزراندووە. ئەم مامۆستا پەنابەرانە لە سیستەمی مووچەدا جێگیر کراون و هەمان مووچەی مامۆستایانی نیشتمانی گەرەنتی کراوە.
بەشداریکردنی منداڵانی پەنابەر لە قوتابخانە حکومییەکان سوود بە هەردوو کۆمەڵگەی پەنابەر و ناوخۆیی دەگەیەنێت چونکە دەستڕاگەیشتن بە کوالیتی گشتی و پەروەردەی گشتگیر دەدات بە منداڵانی پەنابەر، پێویستی بە ڕێوشوێنی تێچووی زۆر کەمدەکاتەوە بۆ بەردەوامبوونی خوێندنی هاوتەریبی پەنابەران و پەروەردەکردنی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی لە تەمەنێکی بچووکەوە. بەشداریکردنی پەنابەران لە قوتابخانە حکومییەکان پشتگیری لە دەستڕاگەیشتن بە بڕوانامەیەکی دانپێدانراو دەکات، دەرفەتێک دەدات بە گەنجانی پەنابەران بۆ داڕشتنی داهاتوویان، باشترکردنی تواناکانیان بۆ بەدواداچوونی ژیانی بەرهەمدار و مانادار، ڕێگە خۆشکردن بۆ دەرئەنجامە بەهێزەکان لەوانەش بەرزکردنەوەی گشتگیری ئابووری، کە بەشدارە لە یەکگرتنی بەهێزتر لەگەڵ کۆمەڵگەی میوانداریان.
Text and media
سکۆلەرشیپی دافی
کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران پشتگیری لە خوێندنی باڵای پەنابەران دەکات لە ڕێگەی پرۆگرامی سکۆلەرشیپی خوێندنی باڵای دافی (دەستپێشخەریی ئەکادیمی پەنابەرانی ئەڵمانی ئەلبێرت ئەنیشتاین). سکۆلەرشیپی دافی دەرفەت دەداتە خوێندکارە پەنابەرە شایستەکان بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە عێراق کە وایان لێدەکات بتوانن پەرە بە تواناکان بدەن و بڕوانامەیەک بەدەستبهێنن کە ڕێگەیان پێدەدات ببنە گۆڕانکاری دروستکەر کە بتوانن سەرکردایەتی بکەن لە دەستنیشانکردنی چارەسەرەکان بۆ ئەو ئاستەنگانەی کە کاریگەرییان لەسەر ئەوان و کۆمەڵگاکانیان هەیە. سکۆلەرشیپەکە کۆمەڵێک تێچووی تێدایە، لەوانە کرێی خوێندن، کرێ، کەرەستەی خوێندن، خواردن، گواستنەوە، شوێنی نیشتەجێبوون و خەرجییەکانی دیکە.
لە ڕێگەی پشتگیرییە تایبەتمەندەکانی حکومەتی ئەڵمانیا، لەگەڵ پشتیوانی حکومەتی دانیمارک، هەروەها هاوبەش و دامەزراوە تایبەتەکانی دیکە، بەرنامەکە پشتگیری زیاتر لە ٢٦٣٠٠ گەنجی پەنابەری لە سەرانسەری جیهان کردووە بۆ ئەنجامدانی خوێندنی باڵا لە ساڵی ١٩٩٢ەوە.
بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٥-٢٠٢٦، کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە ڕێگەی سکۆلەرشیپی دافی پاڵپشتی ٤٩ خوێندکاری پەنابەر دەکات لە خوێندنی باڵادا. بە گشتی لە ساڵی ٢٠١٦ەوە تا ئێستا ٤٩٢ خوێندکاری پەنابەر لەلایەن کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکانەوە پاڵپشتی کراون بۆ ئەوەی لە ڕێگەی پرۆگرامەکەوە بچنە زانکۆ لە عێراق.
تەندروستی
Text and media
کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە ڕێگەی هاوکاری لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتییەکانی تەندروستی لە هەرێمی کوردستان پاڵپشتی کردنی تەواوی پەنابەران لە سیستەمی چاودێری تەندروستی گشتی کردووە. لە چوارچێوەی ئەم هەوڵانەدا، کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران چوار کلینیکی چاودێری تەندروستی سەرەتایی لە کۆمەڵگاکاندا دروستکردووە کە میوانداری ژمارەیەکی زۆر لە پەنابەران دەکەن، لەوانە ئەوانەی کەمپەکانی پەنابەرانی دراوسێ، هەروەها نۆژەنکردنەوەی کلینیکەکانی دیکەی پێشوەختە، پێشخستنی دەستڕاگەیشتن بە چاودێری تەندروستی بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بۆ پەنابەران و میوانداری کۆمەڵگاکان.
زیاتر بخوێنەوە دەربارەی ئەو پزیشکە پەنابەرانەی کە لە سیستەمی تەندروستی گشتی عێراقدا کاردەکەن
زیاتر بخوێنەوە دەربارەی وەبەرهێنانی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە کەرتی تەندروستی
پاراستنی کۆمەڵایەتی
Text and media
بەشداریکردنی پەنابەران لە سیستەمی پاراستنی کۆمەڵایەتی نیشتمانیدا
لە ساڵی ٢٠٢٤دا، کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران، ڕێبازێکی نوێی ئامانجکردنی بۆ بەرنامەی هاوکاری نەختینەیی خۆی خستەڕوو کە لەسەر بنەمای لاوازییە کۆمەڵایەتی-ئابوورییەکانی پەنابەران و پەناخوازان بوو. ئەم گۆڕانکاریانە بەشێکیان جێبەجێ کران بۆ ئەوەی لەگەڵ بەرنامەی پارەی کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە نزیکەوە لەگەڵ پێوەرەکانی تۆڕی سەلامەتی کۆمەڵایەتی نیشتمانی دا بگونجێت. کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران بەردەوامە لە داکۆکیکردن و کار لەگەڵ حکومەتی عێراق و ئەکتەرە مرۆییەکان و گەشەپێدانەکان دەکات بۆ پشتگیریکردن لە بەشداریکردنی پەنابەران لە سیستەمی پاراستنی کۆمەڵایەتی نیشتمانیدا، جەخت لەسەر گرنگی دامەزراندنەوەی تۆڕی سەلامەتی کۆمەڵایەتی نیشتمانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق دەکاتەوە.
بۆ گەیشتن بەو ئامانجە، کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لەگەڵ بانکی نێودەوڵەتی و یونیسێف کاردەکات لەسەر پڕۆژەیەکی تاقیکاری بۆ جێبەجێکردنی سیستەمی تۆڕی سەلامەتی کۆمەڵایەتی لە هەرێمی کوردستانی عێراق. ئەم پڕۆژەیە کە لەلایەن وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتییەوە سەرپەرشتی دەکرێت، لە شاری دۆحوک، لە پارێزگای دۆهوک جێبەجێ دەکرێت و باری کەیسی پەنابەرانی ٢٠٪ (نزیکەی ٦٠٠ ماڵ) لەخۆدەگرێت. تاقیکارییەکە ڕێگاکانی شایستەیی، میکانیزمەکانی گەیاندن، و شێوازەکانی هاوبەشکردنی زانیاری تاقیدەکاتەوە کە ڕێگە بە هەردوو کۆمەڵگەی میواندار و پەنابەران دەدەن لە ڕێگەی سیستەمێکی یەکگرتووەوە دەستیان بە یارمەتی کۆمەڵایەتی بگات. ئەم پڕۆژەیە کە بەردەوامە، گرینگە بۆ دامەزراندنی سیستەمێکی پاراستنی کۆمەڵایەتی گشتگیر بۆ ناو هەرێمی کوردستانی عێراق بە گەورەکردن بۆ پارێزگارەکانی تر، بە مەرجی پشتگیری حکومەت و سەرچاوە بەردەستەکان.
زیاتر بزانە دەربارەی بەشداریکردنی ئاوارەکانی ناوخۆ لە سیستەمی پاراستنی کۆمەڵایەتی عێراقدا
گۆڕینی کەمپی پەنابەران
Text and media
للە ئێستادا عێراق نۆ کەمپی پەنابەرانی هەیە کە سەرجەمیان دەکەونە هەرێمی کوردستانی عێراق. زۆربەیان زیاتر لە دە ساڵ لەمەوبەر دوای هاتنی پەنابەران لە سوریاوە لە ساڵی ٢٠١١ەوە دامەزراون، لە ئێستادا نزیکەی ٣٠٪ی پەنابەران لە کەمپەکانی عێراقدا دەژین، ئەوانی دیکەش لە شار و شارەکانی ناوچە شارییەکان دەژین. پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و هاوکاری لەلایەن کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران بۆ ئەو پەنابەرانەی کە لە کەمپەکاندا دەژین، لە سەرەتای قەیرانی سوریاوە گۆڕانکارییەکی بەرچاوی بەسەردا هاتووە. لە کاتێکدا کە کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران سەرەتا سەرنجی لەسەر دابینکردنی شوێنی داڵدەدان و یارمەتی ڕزگارکردنی ژیان وەک چاودێری تەندروستی بوو، بەڵام ساڵانی ڕابردوو گواستنەوەیەکی بەهێزی بەخۆیەوە بینیوە دوور لە خزمەتگوزارییە هاوتەریبەکان کە لە کەمپەکەدا پێشکەش دەکرێن، چونکە دەستڕاگەیشتن بە پەنابەران بە خزمەتگوزارییە گشتییە سەرەکییەکان زیادیکردووە لە پێشکەشکردنی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بەردەوامتر و پێشخستنی پشتبەستن بە پەنابەران. لە سەرجەم کەمپەکانی پەنابەران، شارەوانییە خۆجێییەکان بەرپرسیارێتی گەیاندنی خزمەتگوزارییەکانیان لە ئەستۆ گرتووە، وەک دابینکردنی کارەبا و ئاو و ئاسانکاری بۆ کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک لە کەمپەکاندا.
لە هەنگاونان بەرەو پێشەوە، کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران بەردەوام دەبێت لە پشتگیریکردنی گواستنەوە دوور لە ڕێبازی بەڕێوەبردنی کەمپی مرۆیی بۆ چاودێریکردنی دەسەڵاتی ناوخۆیی بۆ کەمپەکانی پەنابەران لە پرۆسەیەکی بەڕێوەبەردراودا کە دەتوانرێت چاودێری بکرێت، پشتگیری بکرێت، و کە ڕێگە بە بەڕێوەبردنی شوێنەکە بە شێوەیەکی پشتبەستوو و بەردەوام دەدات، لەگەڵ پێداویستییەکان کە لە پلان و بودجەی گەشەپێدانی ناوخۆییدا ڕەنگدەداتەوە، بەڵام هەروەها پشتگیری لە یەکگرتنی ناوخۆیی بەهێزتر دەکات بۆ هەموو کۆمەڵگاکان. ئەم ڕێبازە لە نزیکەوە هەماهەنگ دەکرێت لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ لە هەرێمی کوردستانی عێراق، لە ڕێگەی هاوبەشی کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لەگەڵ سەنتەری هاوبەشی هەماهەنگی قەیرانەکان.