Meer mensen in eigen land op de vlucht dan ooit door conflict en geweld

Een recent onderzoek van het IDMC naar binnenlandse ontheemding laat zien dat het aantal mensen dat in eigen land door geweld op de vlucht slaat groter is dan ooit. Maar het onderzoek laat ook zien dat dit resulteert in een grotere bereidheid om dit probleem aan te pakken.

Intern ontheemden uit de provincie Noord-Kivu arriveren in Masisi in de Democratische Republiek Congo, november 2018. © UNHCR/Ley Uwera

Intern ontheemden uit de provincie Noord-Kivu arriveren in Masisi in de Democratische Republiek Congo, november 2018. © UNHCR/Ley Uwera

 

Volgens een rapport dat vandaag door het IDMC is uitgebracht, heeft het aantal mensen dat in hun eigen land voor conflict of geweld is gevlucht een recordniveau bereikt.

Uit het rapport blijkt dat er in 2019 8,5 miljoen nieuwe binnenlands ontheemden zijn geregistreerd als gevolg van conflicten of geweld. Nog eens 25 miljoen mensen zijn ontheemd door natuurrampen zoals cyclonen en orkanen.

IDMC-directeur Alexandra Bilak sprak met Kristy Siegfried van UNHCR over een paar van de belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen jaar, zoals de geboekte vooruitgang bij de aanpak van binnenlands ontheemden. Ze vertelde ook over haar belangrijkste zorgen voor 2020, met name in het kader van de coronaviruspandemie.

Wat zijn de belangrijkste conclusies van het rapport?

Afgelopen jaar hebben we het hoogste aantal binnenlands ontheemden geregistreerd als gevolg van conflicten en geweld: 45,7 miljoen aan het eind van het jaar. De meesten bevinden zich in slechts een paar landen: Syrië, Colombia, de Democratische Republiek Congo, Jemen en Afghanistan. Met uitzondering van Colombia hebben deze landen in 2019 ook de meeste nieuwe conflictgerelateerde ontheemden. Deze landen, die al een aanzienlijk aantal binnenlands ontheemden kenden, dragen een zware last.

Voor het eerst dit jaar hebben we ook een totaalcijfer voor mensen die als gevolg van rampen binnenlands ontheemd blijven (5,1 miljoen). Er zijn echter nog steeds een groot aantal tekortkomingen in de gegevens en het is daarom waarschijnlijk dat dit slechts het topje van de ijsberg is.

Als je praat over nieuwe bewegingen, heb je het dan over het aantal verplaatste mensen of het aantal bewegingen?

Het is het aantal bewegingen. Het kan dus zijn dat nieuwe gevallen van interne ontheemding in feite betrekking hebben op een hele familie die van de ene plaats naar de andere gaat. Vaak wordt ten onrechte gedacht dat dit het aantal mensen vertegenwoordigt.

Alexandra Bilak (rechts), IDMC-directeur, begroet een ontheemde vrouw in een kamp in Chiapas, Mexico, in 2019. © Mauricio Palos / IDMC  5ea7e6083 De 58-jarige Alba Pinto verloor haar man en drie kinderen in het Colombiaanse gewapende conflict en werd in 2005 ontheemd. Sindsdien heeft ze hard gewerkt om een ​​winkel voor schoolbenodigdheden en computerapparatuur te openen in Nueva Esperanza. © UNHCR / Ruben Salgado Escudero  5ea7e60a1 Een jong meisje in een IDP-kamp in de Afghaanse hoofdstad Kabul. © UNHCR / Claire Thomas  5ea7e60c2 Burgers die door het conflict in Syrië zijn ontheemd, doorzoeken de ruïnes van hun huizen nadat ze zijn teruggekeerd naar de noordelijke stad Aleppo. © UNHCR / Antwan Chnkdji  5ea70e804 De 9-jarige Ipteehal speelt met zijn zus voor het onafgemaakte gebouw waar ze wonen met andere ontheemde families in Al Mukalla, Jemen. © UNHCR / Marie-Joëlle Jean-Charles

Alexandra Bilak (rechts), IDMC-directeur, begroet een ontheemde vrouw in een kamp in Chiapas, Mexico, in 2019. © Mauricio Palos / IDMC

De 9-jarige Ipteehal speelt met zijn zus voor het onafgemaakte gebouw waar ze wonen met andere ontheemde families in Al Mukalla, Jemen. © UNHCR / Marie-Joëlle Jean-Charles

De 9-jarige Ipteehal speelt met zijn zus voor het onafgemaakte gebouw waar ze wonen met andere ontheemde families in Al Mukalla, Jemen. © UNHCR/Marie-Joëlle Jean-Charles

De 58-jarige Alba Pinto verloor haar man en drie kinderen in het Colombiaanse gewapende conflict en werd in 2005 ontheemd. Sindsdien heeft ze hard gewerkt om een ​​winkel voor schoolbenodigdheden en computerapparatuur te openen in Nueva Esperanza. © UNHCR / Ruben Salgado Escudero

De 58-jarige Alba Pinto verloor haar man en drie kinderen in het Colombiaanse gewapende conflict en werd in 2005 ontheemd. Sindsdien heeft ze hard gewerkt om een ​​winkel voor schoolbenodigdheden en computerapparatuur te openen in Nueva Esperanza. © UNHCR / Ruben Salgado Escudero

Burgers die door het conflict in Syrië zijn ontheemd, doorzoeken de ruïnes van hun huizen nadat ze zijn teruggekeerd naar de noordelijke stad Aleppo. © UNHCR / Antwan Chnkdji

Burgers die door het conflict in Syrië zijn ontheemd, doorzoeken de ruïnes van hun huizen nadat ze zijn teruggekeerd naar de noordelijke stad Aleppo. © UNHCR / Antwan Chnkdji

Een jong meisje in een IDP-kamp in de Afghaanse hoofdstad Kabul. © UNHCR / Claire Thomas

Een jong meisje in een IDP-kamp in de Afghaanse hoofdstad Kabul. © UNHCR / Claire Thomas

In hoeverre kan de toename van het aantal binnenlands ontheemden worden verklaard door het feit dat regeringen beter toezicht houden op en rapporteren over binnenlandse ontheemding?

Er zijn voor de hand liggende situaties die het aantal hebben doen toenemen, zoals de toename van geweld in West-Afrika en de Sahel in 2019 bijvoorbeeld. Maar we hebben ook verbeteringen gezien in het volgen en rapporteren. Wat dit voor mij aangeeft, is dat we de afgelopen jaren onderschattingen hebben gemeld. Zo zijn de cijfers voor Jemen de afgelopen jaren zeer onbevredigend geweest vanwege toegangsproblemen. Vorig jaar werd het beter, daarom hebben we nu een hoger totaal aantal reizen naar Jemen. En hetzelfde geldt voor de DRC. We hebben de cijfers van een groter aantal provincies kunnen integreren.

Welke andere vooruitgang heb je het afgelopen jaar gezien wat betreft de reactie van de regering op ontheemding?

Het rapport van dit jaar richt zich specifiek op de oplossingen die overheden bieden en de acties die zij hebben ondernomen. We hebben ze onderverdeeld in drie categorieën. De eerste is die van het verzamelen en rapporteren van gegevens, die wij essentieel achten. De tweede heeft betrekking op middelen en capaciteiten. Het is één ding om de omvang van het probleem te kennen, maar het is noodzakelijk om de financiële, institutionele en logistieke capaciteit te hebben om het op te lossen. De derde categorie is die van politieke wil en inzet. We hebben veel interessante voorbeelden gevonden van de eerste twee “belangrijkste ingrediënten” in verschillende landen. Er zijn landen zoals Mali en Indonesië die een solide gegevensverzameling hebben geïmplementeerd.

De politieke wil is moeilijker te meten. De afgelopen twee tot drie jaar hebben we het gevoel dat er een nieuwe wind waait over de manier waarop landen de kwestie van interne ontheemding aanpakken. Een paar jaar geleden zou je bij het aansnijden van het onderwerp meteen een muur zien opkomen. Tegenwoordig lijkt er meer politieke openheid te zijn voor de erkenning van dit probleem.

De hoeksteen van deze politieke wil is de mate waarin deze tot uiting komt in nationale wetten en beleid. Afghanistan heeft een nieuw wettelijk kader voor landrechten en eigendommen dat land toegankelijk maakt voor terugkerende vluchtelingen en ontheemden. Oeganda heeft nu een nationaal ontheemdenbeleid dat zowel conflict- als natuurrampen bestrijkt, en steeds meer landen nemen binnenlandse ontheemding op in hun nationale beleid voor risicobeperking bij rampen. Maar de wetten zelf zijn nooit genoeg. Ze moeten hand in hand gaan met middelen en de capaciteit om ze te implementeren.

Over welke landen of regio’s maak je je in 2020 vooral zorgen, vooral in het kader van de coronapandemie?

Dit is natuurlijk een wereldwijde pandemie, maar sommige landen zullen zwaarder worden getroffen dan andere, vooral landen waarvan de gezondheidsstelsels al onder druk staan, maar ook landen waar ontheemden meer worden blootgesteld, omdat ze in overvolle kampen wonen en beperkte toegang hebben tot gezondheidszorg, water en levensonderhoud. Als je dit allemaal in overweging neemt, zijn West-Afrika en de Sahel, evenals de Centraal-Afrikaanse Republiek, de DRC en Jemen bijzonder zorgwekkend. Op de langere termijn zal dit zeer hoge sociale, economische en politieke kosten met zich meebrengen voor landen met een groot aantal ontheemden en die al kwetsbaar zijn.

Minder direct zorgwekkend, maar desalniettemin erg belangrijk om rekening mee te houden, zijn de landen die worden blootgesteld aan natuurrampen. Hoe kunnen regeringen reageren als ze mensen niet kunnen evacueren naar opvangcentra? Hoe vertel je mensen dat ze thuis moeten blijven als hun huis is verwoest?