Mardjan Seighali: "Gastvrijheid is iemand zien, nog vóór je iemands verhaal kent"

Hoe heb jij gastvrijheid ervaren toen je in Nederland aankwam?

“Het waren vooral de kleine momenten die me zijn bijgebleven. Een glimlach op een perron, iemand die rustig de tijd nam om iets uit te leggen, een kop thee zonder dat ik erom vroeg. In een periode van onzekerheid voelden zulke gebaren als ankers. En ze zeiden: je mag hier even landen. Je hoeft niet meteen alles te begrijpen. Misschien is dat wel de meest pure vorm van gastvrijheid."

Wat betekent gastvrijheid voor jou persoonlijk?

“Gastvrijheid is voor mij iemand zien, nog vóór je iemands verhaal kent. Het is ruimte maken, niet alleen in je huis, maar ook in je hoofd en in je hart. En erkennen dat iemand meer is dan zijn status of verleden. Soms is het simpelweg: naast iemand gaan zitten en werkelijk luisteren.

Voor mij is gastvrijheid ook wederkerig. Een gezin in ons dorp hielp me met vervoer naar mijn taallessen in Deventer; hun kinderen kwamen af en toe bij ons over de vloer. We dronken koffie en maakten een praatje. Ik werd gezien als moeder en mens, niet als ‘vluchteling’.

Ik denk vaak aan Rumi, de Perzische dichter, en zijn beeld van het menselijk bestaan als een herberg, waar emoties iedere dag als nieuwe gasten arriveren. Hij nodigt ons uit elke bezoeker te ontvangen, zowel letterlijk als figuurlijk. Dat is gastvrijheid in haar diepste vorm: openstaan voor wat de ander meebrengt, zonder voorwaarden of oordeel.”

In je leven en in Tot op de dag speelt vrijheid een centrale rol. Wat gebeurt er met vrijheid als gastvrijheid ontbreekt?

“Vrijheid is geen vanzelfsprekend bezit; het is iets waar we samen verantwoordelijk voor zijn. Ze leeft alleen als we naar elkaar omzien. Gastvrijheid is die vrijheid in de praktijk: ruimte maken voor de ander, ook wanneer dat wat van je vraagt.

Zonder die wederzijdse zorg verliest vrijheid haar menselijkheid. Miljoenen mensen zijn op de vlucht: niet uit keuze, maar in de hoop ergens vrij te kunnen leven zonder angst. Ik schrijf in mijn boek dat vliegen me wel lukte, maar landen moeilijker was, zeker met beschadigde veren. Op zo’n moment voel je hoe bepalend een warme ontvangst is.”

Hoe kunnen we zelf bijdragen aan een gastvrije samenleving?

“Je hebt meer impact dan je denkt. Een vraag stellen uit oprechte interesse, iemands naam onthouden, iemand niet meteen in een hokje plaatsen. Dat zijn de gebaren die bruggen bouwen. Polarisatie ontstaat snel, maar nieuwsgierigheid is minstens zo ‘besmettelijk’. Als je openstaat voor een gesprek, ontdek je vaak dat er veel meer overeenkomsten zijn dan je dacht.

Wat klein begint, kan bovendien uitgroeien tot iets groots. Misschien stop je in je eentje geen oorlog, maar door bijvoorbeeld te investeren in onderwijs voor kinderen in een vluchtelingenkamp leg je wel een basis voor vrede in de toekomst. Dat is klein, maar cruciaal.”

Wat hoop je dat lezers meenemen na het lezen van Tot op de dag?

“Vluchten doe je niet voor je plezier. Het is geen identiteit, maar een ervaring die je meedraagt. Ik hoop dat lezers niet alleen een verhaal lezen, maar een mens ontmoeten. Dat ze zien hoe veerkrachtig mensen kunnen zijn, zelfs wanneer alles hun wordt afgenomen. En misschien ook dat ze beseffen hoe kwetsbaar vrijheid is, iets wat onderhoud vraagt door middel van zorg en betrokkenheid. Als lezers na het dichtslaan van het boek even stil zijn en de volgende dag anders kijken naar de mensen die ze tegenkomen, dan is mijn doel bereikt.”