تۆمارکردن بە سەرکردایەتی حکومەت پارێزگاریکردن بۆ پەنابەران و پەناخوازان لە ناوەڕاست و باشووری عێراق بە کەرکوک و نەینەواشەوە بەهێز دەکات.

گەیشتن بەم قۆناغە پێویستی بە چەند هەنگاوێک هەیە. خێزانەکان بە حجزکردنی کات لە ڕێگەی پۆرتاڵی ئۆنلاین "خزمەتگوزارییەکانم"ی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران دەست پێدەکەن. لە میانی دامەزراندنەکەدا، کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران ئەندامانی خێزانەکەی وەک پەناخواز تۆمار دەکات و نامەی ڕەوانەکردنیان بۆ دەردەکات، کە وەک گڵۆپی سەوز کاردەکات بۆ ئەوەی بچنە لیژنەی هەمیشەیی کاروباری پەنابەران لە وەزارەتی ناوخۆ. لەوێ حکومەت وەک پەناخواز لە عێراق تۆماریان دەکات و بەڵگەنامەی فەرمییان بۆ دەردەکات.

لە مێزی پێشوازی لیژنەی هەمیشەیی بۆ کاروباری پەنابەران، کارمەندان پێداچوونەوە بە نامەی ڕەوانەکردندا دەکەن و یارمەتی خێزانەکان دەدەن دڵنیابن لە دروستی و تەواوەتی زانیارییەکانیان. پاشان خێزانەکان ئاڕاستە دەکرێن بۆ چاوپێکەوتنێکی کورت کە لەو چاوپێکەوتنەدا بەرپرسان پێداچوونەوە بە داواکاری مافی پەنابەرییان دەکەن و کارتێکیان پێدەدەن کە لەلایەن حکومەتەوە دەرچووە.

بۆ عەبدوڵڵا، خوێندکارێکی پەنابەری فەلەستینی کە لە بەغدا دەژی، پڕۆسەکە دڵنیاکەرەوە بوو. ئەو دەڵێت: "تەواوی پرۆسەکە زۆر ئاسان و خێرا بوو"، لەکاتێکدا هانان، کارمەندی داخڵکردنی داتاکان، داتا بایۆمەترییەکانی وەردەگرێت و زانیارییەکانی پشتڕاست دەکاتەوە.

دەستپێکردنی پرۆسەی تۆمارکردنی لە نێوان کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و حکومەتی عێراق لە مانگی نیسانی ٢٠٢٦ هەنگاوێکی بەرچاوە بەرەو بەهێزکردنی سیستەمی پەنابەری وڵاتەکە. ئەم پرۆسەیە ئامانجی دڵنیابوونە لەوەی کە پەنابەران و پەناخوازان دەستیان بە ڕێکارەکانی پەنابەری دادپەروەرانە و بێ جیاکاری بگات، لەوانەش تۆمارکردنی کوالیتی بەرز و بەڵگەنامەی فەرمی حکومەت. لەگەڵ بەردەوامی بەهێزبوونی سیستمە نیشتمانییەکان، چاوەڕوان دەکرێت حکومەت وردە وردە بەرپرسیارێتی سەرەکی تۆمارکردنی پەنابەران و پەناخوازان لە ئەستۆ بگرێت. لەم گواستنەوەیەدا، کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران بەردەوام دەبێت لە تۆمارکردنی پەناخوازان، ڕەوانەکردنی کەیسەکان بۆ لیژنەی پاراستنی پەنابەران لە وەزارەتی ناوخۆ، هەروەها پشتگیری تەکنیکی پێشکەش دەکات بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ڕێکارەکان بە دەستڕاگەیشتن و هەستیاری پاراستن و هاوتەریب لەگەڵ ستانداردە نێودەوڵەتییەکان دەمێننەوە.

فەریق نەدیم عەبدوڵڵا ئەحمەد، سکرتێری لیژنەی پاراستنی پەنابەران لە وەزارەتی ناوخۆ دەڵێت: " کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران ئامرازی پێویستی بۆ دابینکردووین، لەوانە سیستەمی داتابەیس بۆ تۆمارکردنی داتای پەنابەران و پەناخوازان". "پرۆسەکە نزیکەی ١٥ خولەکی دەوێت."

ناو تۆمارکردن وەک پەناخوازێک لە حکومەت دەرفەتی زۆر دەکاتەوە. بە یاسایی کردنی مافی نیشتەجێبوونیان لە عێراق و دابینکردنی بەڵگەنامەی فەرمی، پەنابەران و پەناخوازان ناسنامەیەکیان پێدەدرێت کە لەلایەن دەسەڵاتەوە دانپێدانراوە و بناغەیەکی بەهێزتر بۆ دەستڕاگەیشتن بە پاراستن و خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان، لەوانە چاودێری تەندروستی، پەروەردە و جۆرەکانی تری پشتیوانی. بۆ ئەوانەی کە بەبێ بەڵگەنامە ژیاون، ئەم تۆمارکردنە دەتوانێت ژیان بگۆڕێت: مەترسی دەستگیرکردن، دەستبەسەرکردن، یان گەڕانەوەی زۆرەملێ کەمدەکاتەوە، جووڵەی سەلامەت بەرەوپێش دەبات، یارمەتی خێزانەکان دەدات بە متمانەیەکی زیاترەوە کارلێک لەگەڵ دامەزراوە گشتییەکان بکەن. بە کردەوە تۆمارکردن تەنها ڕێکارێکی کارگێڕی نییە، بەڵکو ئامرازێکی پاراستنی گرنگە کە یارمەتی پەنابەران و پەناخوازان دەدات بە سەلامەتی زیاتر بژین و ژیانیان بە کەرامەتەوە بنیات بنێنەوە.

سەرەڕای پێکهاتەکەی، سیستەمەکە هەوڵدەدات بۆ چارەسەرکردنی ئەو واقیعانەی کە ڕووبەڕووی پەنابەران و پەناخوازان دەبنەوە. لە حاڵەتەکانی لەدەستنەدانی کاتەکانی چاوپێکەوتن، لیژنەی پاراستنی پەنابەران لە وەزارەتی ناوخۆ کاتەکانیان بۆ دادەنێت، هاوکات کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران بەدواداچوون دەکات بۆ تێگەیشتن لەو تەحەددایانەی کە پەنابەران و پەناخوازان لەوانەیە ڕووبەڕوویان ببنەوە. ئەم تەحەددایانە بریتین لە دووری، تێچووی گواستنەوە، و کێشە لە بەدەستهێنانی بەڵگەی نیشتەجێبوون لە سەرکردەکانی کۆمەڵگەی ناوخۆیی (موختارەکان)، کە مەرجێکی پێشوەختەیە بۆ تەواوکردنی ناو تۆمارکردن لە لیژنەی پاراستنی پەنابەران.

بۆ ئەو پەناخوازانەی کە لە دەرەوەی بەغدا نیشتەجێن، لیژنەی هەمیشەیی وەزارەتی ناوخۆ بۆ کاروباری پەنابەران هەروەها ئەرکی تۆمارکردنی مۆبایل بۆ پارێزگاکان ڕێکدەخات، بە هەماهەنگی لەگەڵ کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان. ئەو پەناخوازانەی کە پێشتر لە کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران تۆمارکراون پەیوەندییان پێوە دەکرێت و لە کاتی ئەم ئەرکانەدا کاتیان پێدەدرێت، ئەمەش ڕێگەیان پێدەدات ڕێکارەکانی تۆمارکردنی حکومەتیان لە نزیکتر لە شوێنی نیشتەجێبوونیان تەواو بکەن. ئەمەش کات و تێچووی پەیوەست بە گەشتکردن بۆ بەغدا کەمدەکاتەوە، هەروەها مەترسی دەستگیرکردن یان دەستبەسەرکردن لە کاتی گەشتەکەدا بەهۆی نەبوونی بەڵگەنامەی دەرچووی حکومەتەوە.

بۆ ئەو پەنابەرانەی کە ناتوانن بگەنە سەنتەرەکە، ڕێوشوێنی زیادە لە شوێنی خۆی دانراوە. فەریق نەدیم دەشڵێت، “هەروەها سەردانی ماڵەوە ئەنجام دەدەین بۆ تۆمارکردنی ئەو کەسانەی کە ناتوانن بێنە ئۆفیسەکەمان، وەکو کەسانی بەساڵاچوو یان ئەوانەی کە کێشەی جوڵەیان هەیە، کاتێک تاکەکان بەبێ وادە دەگەن، هەموو هەوڵێک دەدەین بۆ ئەوەی لە هەرکاتێکدا بتوانرێت جێگەیان بگرێتەوە، بە دانپێدانانی ئەو سەختییانەی کە زۆر کەس ڕووبەڕووی دەبنەوە لە گەیشتن بە سەنتەرەکە”.

گواستنەوەی بەرپرسیارێتی تۆمارکردن بۆ دەسەڵاتدارانی عێراق، ڕەنگدانەوەی ساڵانێکە لە وەبەرهێنان و هاوبەشی نێوان کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و حکومەتی عێراق، کە ئامانج لێی بەهێزکردنی سیستەمی پەنابەری نیشتمانی و کەمکردنەوەی پشتبەستن بە میکانیزمە مرۆییەکانە. ئەم گواستنەوەیە لەلایەن بەخشەرە سەرەکییەکانەوە پشتگیری کراوە، لەوانەش یارمەتییە مرۆییەکانی یەکێتی ئەوروپا و ئەو وڵاتانەی کە بودجەیەکی نەرم و نیان پێشکەش بە کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران دەکەن، وەک سوید، ئەڵمانیا، دانیمارک و نەرویج. بنەمای ئەم گۆڕانکارییە پابەندبوونێکی هاوبەشە بە بنیاتنانی دامەزراوە حکومییەکان کە توانای دەستنیشانکردن و پاراستن و بەڵگەنامەکردنی دۆخی پەنابەران و پەناخوازانیان هەبێت. ئەنجامەکەی سیستەمێکی پەنابەری بەردەوام و بەردەوامە، سەربەخۆ لە میکانیزمە مرۆییەکان، کە ساڵ لە دوای ساڵ دەتوانێت خزمەتگوزاری متمانەپێکراو پێشکەش بەو کەسانە بکات کە بەدوای پاراستنی نێودەوڵەتیدا دەگەڕێن.

لە کاتێکدا عێراق بەردەوامە لە بەهێزکردنی ڕێکارەکانی پەنابەری، کارتی لیژنەی هەمیشەیی کاروباری پەنابەران کە لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە دەرچووە، زیاترە لە تەنها بەڵگەنامەیەک. بناغەی ئەو شوناسە یاساییە کە پەنابەران و پەناخوازان پێویستیان بە ئاوەدانکردنەوەی ژیانیان بە کەرامەتەوە هەیە.