پەنابەرانی سووری لە عێراق گەشتەکەیان بۆ ماڵەوە دەستپێدەکەن

خالید و ویداد ژیانی هاوسەرگیریی خۆیان بە سنوورێک لە نێوانیاندا دەستپێکرد. کاتێک خێزانەکانیان لەسەر یارییەکە ڕێککەوتن، خالید پێشتر لە عێراق بوو. ئەو لە ساڵی ٢٠٢١ لە شاری لاتاقییە، لە کەنارەکانی دەریای ناوەڕاستی سوریا، هەڵاتبوو، دەڵێت: "بەهۆی شەڕەکەوە لە سوریا سەلامەت نەبوو".

دوای شەش مانگ و لە ساڵی ٢٠٢٢دا ویداد بەدوایدا هات. بۆ دەستپێکردنی ژیانی هاوسەرگیریی گەیشتە بەغدا و دایک و باوکی و خوشکەکانی و پیشەکەی بەجێهێشت. دەرچووی زانکۆیە لە بواری ئەندازیاریدا، پێشتر وەک مامۆستای قوتابخانەی سەرەتایی لە سوریا کاردەکات.

ئەو دوو هاوسەرە لە عێراق هاوسەرگیریان کردووە و لە بەغدا نیشتەجێ بوون. ناوی خۆیان لە کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران تۆمار کرد و خالید کاری ئاسنگەری دۆزیەوە و ڕۆژانە کاری لە شوێنەکانی بیناسازی دەکرد. کارەکە نافەرمی و لە ڕووی جەستەییەوە سەخت بوو، بەڵام زۆری هەبوو. دەشڵێت: لە سەرەتاوە دۆخەکە باش بوو، کار و دەرفەت بۆ ئێمەی سوری هەبوو.

کچەکەیان ئەسما دوای ساڵێک یان زیاتر لەدایک بووە. وێداد لە ماڵەوە مایەوە بۆ ئەوەی پەروەردەی بکات. ئەو دەڵێت: "من لێرە لە عێراق کارم نەکردووە، دۆزینەوەی کار قورس بوو، هەروەها، من منداڵم بووبوو و ناچار بووم کچەکەم پەروەردە بکەم." دایک و باوک و خوشکەکانی بە درێژایی جەنگ لە لاتاکیا مابوونەوە. لە ڕێگەی تەلەفۆنەوە بەردەوام لە پەیوەندیدا بوو لەگەڵیان.

لە ماوەی چوار ساڵدا خێزانەکە ژیانێکی بێگەردیان بنیاتنا. فلاتێکی بچووک و بەکرێگیراو، هەر کارێک خالید بدۆزێتەوە و کچێک کە جگە لە بەغدا هیچ ماڵێکی نەناسیبوو.

پاشان کارەکە وشک بووەوە. خالید دەڵێت: "لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا و بە تایبەتی لە شەش مانگی ڕابردوودا، دەرفەتەکان نەماون". دانی کرێ بوو بە ململانێی مانگانە. پاشان ساڵانێک کاری دەستی کاریگەری خۆی گرت و پشتی بریندار بوو.

سەرەتای ئەمساڵ ئەو دوو هاوسەرە دەستیان کرد بە قسەکردن لەسەر گەڕانەوە بۆ ماڵەوە. پارە یەکێک بوو لە هۆکارەکان، بەڵام خێزان هۆکارەکەی گەورەتر بوو: هیچ کامیان ساڵانێک بوو دایک و باوکیان نەبینیبوو. وێداد کە تا ئێستاش زۆرجار لەگەڵ خێزانەکەی قسە دەکات و دەڵێت: "دۆخی لاتاکیای ئێستا باشترە، تەواو نییە، بەڵام دەرفەت هەیە".

دەزانن بڕیارەکەیان بڕیارێکی هاوبەش نییە. خالد دەڵێت: "ئێمە خەڵکێکی زۆر ناناسین کە بیر لە گەڕانەوە دەکەنەوە". ژمارەکان پشتگیری لێدەکەن. ڕاپرسییەکی ڕێکخراوی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران سەبارەت بە نیازی گەڕانەوە دەریخستووە کە تەنیا لەسەدا ٢ی پەنابەرانی سووری لە عێراق پلانیان هەیە لە ١٢ مانگی داهاتوودا بچنە ماڵەوە. خالد دەشڵێت: "بەڵام بۆ ئێمە هەست دەکەین بڕیارێکی دروستە".

هەروەها وادەیەکیان هەبوو. خالید دەڵێت: "لەماوەی چەند مانگی ڕابردوودا دانی کرێی خانووەکە قورس بووە، بەهۆی سەختی دۆزینەوەی کار". "بڕیارە لە کۆتایی مانگدا نوێ بکرێتەوە، هیوادارین پێش ئەو کاتە بڕۆن."

بۆ ئەو پەنابەرە سووریانەی لە عێراقدان و بڕیار دەدەن بچن بگەڕێنەوە، گەشتەکە زۆر پێش دەروازەی سنووری دەست پێدەکات. ڕێکارەکانی گەڕانەوەی هاوبەش کە لەلایەن کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و حکومەتی عێراقەوە بەڕێوەدەبرێن، لەڕێگەی لیژنەی هەمیشەیی وەزارەتی ناوخۆ، ئامانجیان ئاسانکارییە بۆ هەنگاوە ئیدارییە جیاوازەکانی گەڕانەوە.

دوای ئەوەی خالد و ویداد بۆ یەکەمجار لە ڕێگەی فۆڕمێکی ئۆنلاینەوە خواستی گەڕانەوەیان تۆمار کرد، بانگهێشت کران بۆ کاتێکی ڕاوێژکاری گەڕانەوە لە سەنتەری تۆمارکردنی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە بەغدا. لەوێدا ئەندامێکی ستافەکە بە هەر هەنگاوێکدا ڕۆیشتن و ڕوونی کردەوە کە دەتوانن چاوەڕوانی چی بکەن لە سوریا و هەڵسەنگاندنی بۆ کرد کە هەردوو خالد و ویداد بە تاک و خۆبەخشانە بڕیاریان داوە بگەڕێنەوە.

خالید و ویداد هەردووکیان پاسپۆرتی سوری کارایان هەبوو، ئەمەش هەنگاوێکیان ڕزگار کرد کە هەندێک لە پەنابەرانی سوری لە عێراق دەبێت بیگرنەبەر. کچەکەیان شتێکی تر بوو. ئەسما بڕوانامەی لەدایکبوونی عێراقی هەبوو بەڵام بەڵگەنامەی سوری نەبوو، بۆیە ئەو خێزانە ناچاربوو داوای بەڵگەنامەی سەفەری بۆ بکەن لە باڵیۆزخانەی سوریا لە بەغدا.

لە باڵیۆزخانە کێشەیەکی نوێ هاتە پێشەوە. لەسەر بەڵگەنامەی لەدایکبوونی ئەسما ناوی دووەم و سێیەمی ویداد بە شێوەیەکی هەڵە نووسرابوو، بۆیە لەگەڵ پاسپۆرتەکەیدا نەدەگونجا. ئەو دوو هاوسەرە ناچاربوون بگەڕێنەوە بۆ بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی و داوای بەڵگەنامەی لەدایکبوونی ڕاستکراوە بکەن، ئەمەش هەفتەیەکی دیکەی بۆ پرۆسەی ڕۆشتنیان زیادکرد.

بەهۆی ئەوەی ئارەزووی ڕۆشتنیان هەیە پێش ئەوەی بەکرێدانی شوقەکانیان تەواو بێت، دوو هەفتە دوای دانیشتنی ڕاوێژکارییەکەیان، دواجار بەڵگەنامەی گەشتەکەی ئەسما لەبەردەستدا بوو، خێزانەکە گەیشتنە بەڕێوەبەرایەتی نیشتەجێبوون لە ئەلعامەریە لە بەغدا، کە تێیدا فۆرماڵی دەرچوون بۆ پەنابەرانی سوریا جێبەجێ دەکرێت.

بەڵگەنامەکانیان ڕادەست کرد و چاوەڕێی نۆرەی خۆیان بوون. بەرپرسان بایۆمەتری خۆیان وەرگرت: سکانی ئیریس و پەنجەمۆر. خالید و وێداد وەک پەناخواز تۆمارکرابوون و هەرگیز کارتی لیژنەی هەمیشەیی وەزارەتی ناوخۆ یان بەدەست نەهێنابوو، بۆیە دەبوو بۆ هەر کەسێک 100 هەزار دیناری دەرچوون بدەن. تا کۆتایی بەیانی، ڕەزامەندی دەرچوون مسۆگەر بوو.

ئەندامێکی ستافی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە ڕۆژانی یەکشەممە و دووشەممەدا لە بەڕێوەبەرایەتی نیشتەجێبوونە، ئەو ڕۆژانەی کە گەڕانەوەی خۆبەخشانەی ئەو سوریانەی کە بە ڕێکارە هاوبەشەکاندا تێدەپەڕن، جێبەجێ دەکرێت. کاتێک مۆڵەتەکە دەرچوو، ئەندامی ستافەکە تۆماری خێزانەکەی لە سیستەمەکانی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران نوێکردەوە. ئەمەش فایلەکەیان کردەوە بۆ هاوکاری کاش بۆ گەڕانەوە، کە یارمەتیدەرە بۆ دابینکردنی هەندێک لە تێچووی گەشتەکە.

دوای سێ ڕۆژ، ڕۆژی چوارشەممە، خالید هاوکارییەکانی لە بریکارێکی زەین کاش لە ناوەڕاستی بەغدا کۆکردەوە: 390 هەزار دینار، کە بەرامبەرە بە 100 دۆلار بۆ هەر ئەندامێکی خێزانەکەی. ئەو تێچوونانە دەگرێتەوە کە خێزانەکە پێشتر لە کاتی ئامادەکاری بۆ ڕۆشتندا داویانە، هەروەها بلیتی پاسەکانیان بۆ ئەو ئێوارەیە.

ئەو شەوە لە ناوەڕاستی بەغدا سواری پاسێک بوون بۆ ماوەی حەوت کاتژمێر بە ئۆتۆمبێل بۆ دەروازەی سنووری ئەلقائیم، و چوونە ناو سوریا. نزیکەی ٢٤ کاتژمێر دواتر لە لاتاکیا بوون. وێداد لە پەیجی تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک بە ڤیدیۆیەک هاتنی ئەوانی دیاری کرد. تێیدا دەردەکەوێت کە ئەو و دایکی بۆ یەکەمجار یەکتر دەبینن لە دوای ئەوەی بەرەو عێراق ڕۆیشتووە. هەستەکان بەرزن.

خالید، ویداد و ئەسما لەنێو زیاتر لە هەزار پەنابەری سوریان کە تا ئێستا لە ساڵی 2026دا گەڕانەوەیان لەلایەن کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و حکومەتەوە ئاسانکاری بۆ کراوە. نزیکەی 305 هەزار پەنابەر و پەناخوازی سوری لە عێراق لە کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران تۆمارکراون. بۆ هەر خێزانێک کە بڕیار دەدات بگەڕێتەوە، کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لەگەڵ حکومەتی عێراق کاردەکات بۆ دڵنیابوون لەوەی بڕیارەکە ئازادە و ئاگادار دەکرێتەوە، کە بە ڕێکوپێکی بە بەڵگەنامەکانیانەوە دەڕۆن و ڕۆیشتنەکەش مەترسی پاراستن بۆ ئەو کەسانە دروست ناکات کە دەڕۆن یان دەمێننەوە.

بۆ خێزانەکە گەشتەکە تەنها سەرەتایەکە. خالید بەنیازە نەشتەرگەرییەکی بچووک لەسەر پشتی بکات، دواتر دەست بکات بە چاککردنەوەی خانووەکەیان کە لە بوومەلەرزەکەی شوباتی ٢٠٢٣ زیانی پێگەیشت. وێداد لە نێوان گەڕانەوە بۆ وانەوتنەوە و دەستپێکردنی کارێکی بچووکی چێشتلێنان هەڵدەبژێرێت.

ئەو سەبارەت بە ئەسما دەڵێت: ئێستا تەمەنی گەورەتر دەبێت، خۆش دەبێت شتێکی پشتی خۆم لە سوریا هەبێت.