7 na 10 uchodźców pozostaje w sytuacji długotrwałego przemieszczenia – szef UNHCR apeluje o zwiększenie wysiłków na rzecz trwałych rozwiązań

GENEWA – Barham Salih, Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, zaprezentował dziś flagowy raport agencji Global Trends, który pokazuje, że liczba osób przymusowo przemieszczonych na całym świecie zmniejszyła się po raz pierwszy od dekady, choć nadal pozostaje na niedopuszczalnie wysokim poziomie.

W 2025 roku 5,4 miliona ludzi uciekło przed przemocą i prześladowaniami, przekraczając granice swoich państw. Raport wskazuje jednak również, że tempo powrotów rośnie: w 2025 roku 14,7 miliona przymusowo przemieszczonych osób wróciło do swoich miejsc lub krajów pochodzenia (4,4 mln uchodźców oraz 10,3 mln osób wewnętrznie przemieszczonych), przy znaczącym wzroście liczby powrotów w Afganistanie, Sudanie i Syrii. Liczba powrotów uchodźców były drugim co do wielkości wynikiem od rozpoczęcia prowadzenia statystyk 60 lat temu, choć wiele z nich odbyło się pod presją i do niestabilnych warunków w kraju pochodzenia.

Ogółem dane pokazują, że liczba uchodźców na świecie spadła w 2025 roku o 3%, do poziomu 41,6 miliona osób. Pozytywnym zjawiskiem było również uzyskanie obywatelstwa przez niemal 46 tysięcy bezpaństwowców w 24 krajach.

Ponieważ 70% uchodźców pozostaje na wygnaniu przez wiele lat, a wielu z nich żyje poniżej granicy ubóstwa, Salih wezwał społeczność międzynarodową do wsparcia nowej inicjatywy mającej na celu wyprowadzenie milionów ludzi z długotrwałego przymusowego przemieszczenia i zależności od pomocy humanitarnej.

„Dla zbyt wielu uchodźców przymusowe przemieszczenie zaczyna się jako ratunek, ale trwa całe życie” – powiedział Salih. „Pomoc humanitarna ratuje życie, ale nie jest celem samym w sobie i nie pozwala uchodźcom stać się aktywnymi podmiotami decydującymi o swojej przyszłości. Potrzebujemy zmiany paradygmatu, która stworzy nowe poczucie nadziei i możliwości dla ludzi uciekających przed wojną i prześladowaniami.”

Salih przedstawił jasny i mierzalny cel: zmniejszenie w ciągu najbliższej dekady o ponad połowę liczby uchodźców żyjących w sytuacji długotrwałego przemieszczenia i zależnych od pomocy humanitarnej, co poprawiłoby perspektywy milionów ludzi. Cel ten, koncentrujący się na krajach o niskich i średnich dochodach, które przyjmują większość uchodźców, miałby zostać osiągnięty poprzez zwiększenie możliwości powrotów, relokacji i uzyskiwania wiz humanitarnych oraz przechodzenie od tradycyjnych form pomocy do samodzielności ekonomicznej.

Inicjatywa ta wzywa rządy, organizacje humanitarne i rozwojowe, sektor prywatny oraz społeczeństwo obywatelskie do zintensyfikowania działań na rzecz wzmacniania pozycji uchodźców przy jednoczesnym zachowaniu prawa do azylu i ochrony. Jest to szczególnie istotne w 2026 roku, na który przypada 75. rocznica przyjęcia Konwencji dotyczącej statusu uchodźców.

Salih przedstawił kroki niezbędne do osiągnięcia tego ambitnego celu, którego założeniem jest umożliwienie uchodźcom osiągania dochodów własną pracą (z wyłączeniem pomocy humanitarnej) na poziomie co najmniej minimum socjalnego w państwie, w którym mieszkają.

Dobrowolne powroty powinny być pierwszym wyborem. Rozwiązanie choćby kilku najważniejszych konfliktów na świecie umożliwiłoby milionom kolejnych uchodźców bezpieczny i godny powrót do domu.

Kolejnym kluczowym filarem realizacji tego celu jest włączenie uchodźców do krajowych systemów edukacji, opieki zdrowotnej, usług finansowych i rynków pracy, aby mogli osiągać dochody i wnosić wkład w lokalne oraz krajowe gospodarki. Wymaga to znacznie większych inwestycji ze strony wielu partnerów wspierających państwa przyjmujące uchodźców, które już teraz są przeciążone.

Na koniec Salih podkreślił pilną potrzebę tworzenia większej liczby rozwiązań dla uchodźców, takich jak przesiedlanie najbardziej narażonych osób, łączenie rodzin oraz zapewnianie dostępu do pozwoleń na pracę i stypendiów. Różnica między potrzebami a dostępnymi miejscami jest ogromna i stale się powiększa. Jak pokazuje raport, w 2025 roku liczba osób przyjętych w ramach programów relokcji lub sponsorowanych ścieżek migracji spadła o ponad połowę rok do roku, do 81 800 osób.

„Azyl i ochrona ratują życie i nie podlegają dyskusji, ale nie możemy zaakceptować przyszłości, w której miliony uchodźców pozostają uwięzione przez lata lub dekady bez realnych perspektyw odbudowy swojego życia” – powiedział Salih. „Mamy teraz ambitny, osiągalny i mierzalny cel, który pozwoli zwiększyć samodzielność uchodźców i odmienić ich życie na lepsze. UNHCR zmobilizuje wysiłki całego społeczeństwa, aby sprostać temu wyzwaniu i stworzyć milionom ludzi drogę wyjścia z wyniszczającej codzienności długotrwałego przymusowego przemieszczenia.”

Uwagi

Raport Global Trends mówi, że ponad 70% uchodźców i innych osób potrzebujących ochrony międzynarodowej pochodziło z Afganistanu, Sudanu Południowego, Sudanu, Syrii, Ukrainy i Wenezueli.

Największymi państwami przyjmującymi uchodźców i inne osoby potrzebujące ochrony międzynarodowej w 2025 roku były: Kolumbia (2,8 mln), Niemcy (2,7 mln), Turcja (2,4 mln), Uganda (1,9 mln), Iran (1,7 mln), Czad (1,5 mln), Pakistan (1,3 mln).

Łącznie dane Internal Displacement Monitoring Centre wskazują, że na koniec 2025 roku około 68,6 mln osób było wewnętrznie przemieszczonych z powodu konfliktów lub przemocy, co oznacza spadek o 7% w porównaniu z końcem 2024 roku. Sudan pozostawał największym kryzysem przesiedleńczym na świecie – 9,1 mln osób było przemieszczonych wewnątrz kraju.

Wojna na Bliskim Wschodzie, która rozpoczęła się w lutym 2026 roku, doprowadziła do wewnętrznego przemieszczenia około 1 mln osób w Libanie do połowy maja 2026 roku oraz tymczasowego przemieszczenia 3,2 mln osób w Iranie do końca marca 2026 roku.

Szacuje się, że na koniec 2025 roku na świecie było 4,5 mln bezpaństwowców, co stanowi wzrost o 3% w porównaniu z rokiem wcześniejszym.