بەڵگەنامە مەدەنییەکان دەرگاکان بۆ ئەو هاووڵاتییە عێراقییانە دەکاتەوە کە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا دەگەڕێنەوە

نیگاکانی هیند دەسوڕێنەوە کاتێک ماڵە خێزانەکەی لە سامەرا لە عێراق بەبیر دەهێنێتەوە، دیوارە کۆنکرێتییەکان، بۆنی وشکی هەوا، ئەو ژیانەی کە دوای هاوسەرگیری زیاتر لە دە ساڵ لەمەوبەر بەجێی هێشتووە. لە ساڵی ٢٠١٩ هاوسەرەکەی لە کاتی ململانێی نێوان هێزەکانی هاوپەیمانان و داعش بە سەرکردایەتی ئەمریکا کوژرا و بە تەنیا لەگەڵ سێ منداڵی بچووکدا مایەوە. بە کەمی بژاردە، لەگەڵ ژنانی دیکە کە لە بارودۆخێکی هاوشێوەدا بوون، سنووری بەزاند بۆ باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا.

زیاتر لە حەوت ساڵ هیند لە کەمپی ئەلهۆڵ ژیاوە. ئەو بیری دێنێتەوە و دەڵێت: "ئەستەم بوو، قورس بوو منداڵەکانم لەو ژینگەیەدا پەروەردە بکەم". ئەلهۆڵ لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ کرایەوە، سەرەتا مەبەست لێی داڵدەدانی ئەو سوریی و عێراقیانەی بوو کە لە توندوتیژی هەڵدێن. تا سەرەتای ساڵی ٢٠١٩، دوای شەڕی زیاتر لە دژی دەعش، کەمپەکە بە خێرایی فراوانتر بوو و دەیان هەزار کەسی تێدا جێگیر بوو. دانیشتووانەکەی وەک هیند و خێزانەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو لە ژن و منداڵ پێکهاتبوون، زۆربەیان پەیوەندی خێزانیان بە چەکدارانی داعشەوە هەبووە.

لە ساڵی ٢٠٢٥دا دەرفەتێک هاتە پێشەوە بۆ گەڕانەوە بۆ ماڵەوە لە ڕێگەی پرۆسەیەکەوە کە حکومەتی عێراق ئاسانکاری بۆ کردبوو بۆ گەڕاندنەوەی هاوڵاتیانی وڵاتەکەی لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریاوە. لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ڕابردوودا، هیند و سێ منداڵەکەی بەشێک بوون لە ٣٠هەمین جوڵەی ڕێکخراوی گەڕانەوە، ئەمەش یەکەم هەنگاو بوو بۆ ئاوەدانکردنەوەی ژیانیان لە عێراق. لە نێوان مانگی ئایاری ٢٠٢١ تا شوباتی ٢٠٢٦، پێش داخستنی کەمپی ئەلهۆڵ، زیاتر لە ٢١ هەزار و ٥٠٠ هاووڵاتی عێراقی لە ئۆردوگای ئەلهۆڵ و ئەلرۆج لە ڕێگەی ٣٥ جوڵەی ڕێکخراوەوە گەڕاونەتەوە.

لەو کاتەوە هیند و خێزانەکەی لە سەنتەری ئەلئەمەل دەژین و هەشت مانگیان بەسەر بردووە بۆ دەستڕاگەیشتن بەو پرۆگرامانەی کە بۆ پشتگیریکردن لە یەکگرتنەوە لە ژیانی عێراقیدا داڕێژراون.

یەکێک لە لایەنە سەرەکییەکانی یەکگرتنەوە، بەدەستهێنانی کارتی نیشتیمانی یەکگرتووی عێراقییە، کە بەڵگەنامەی ناسنامەی سەرەتاییە و لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە دەرچووە. هیند ڕوونی دەکاتەوە کە هەرگیز ی نەبووە، کە لە ساڵی ٢٠٢٤ بووەتە ئیجباری و بەڵگەنامە کۆنەکانی کاغەزی گۆڕیوە. تاکە کاغەزێک کە هەڵیدەگرێت، ناسنامەی باری شارستانی بەسەرچووە لە ساڵی ٢٠١٠، زەردەخەنە دەکات بۆ وێنە کاڵبووەکانی منداڵەکانی جومانە و عەبدولڕەحمان کە ئێستا تەمەنیان ١٤ و ١٥ ساڵە، دەڵێت "ئێستا بە تەواوی جیاواز دەردەکەون".

وەرگرتنی بەڵگەنامەکانی کارتی نیشتیمانی بۆ منداڵەکانی یەکێکە لە پاڵنەرە سەرەکییەکانی هیند. عەبدولڕەحمان کوڕەکەی کە کێشەی بیستنی هەیە، لەگەڵ تێکچوونی خوێندن لە هەردوو شاری ئەلهۆڵ و ئەلئەمال کێشەی هەبووە. هیند ڕوونی دەکاتەوە: “ئەوان بەبێ ناسنامە وەریناگرن”.

“بەبێ ئەم کارتە ناتوانێت بچێتە قوتابخانە، ناتوانێت فێری زمانی ئیشارەت بێت، هەروەها ناتوانێت خەڵک لێی تێبگەن. گۆشەگیر دەبوو، کەسێکی دەرەکی لە کۆمەڵگاکەی خۆیدا.”

جومانەی کچەکەیشی هیوادارە درێژە بە خوێندن بدات. هیند دەڵێت: "ئێستا لە پۆلی دووەمدایە، هەرچەندە تەمەنی ١٤ ساڵە، چونکە چەندین ساڵ لە قوتابخانە بێبەش بووە". "ئەو پێویستی بە کارتی نیشتمانییە بۆ ئەوەی تاقیکردنەوەکانی ئەنجام بدات و لە ڕێگەی قوتابخانەوە پێشبکەوێت. ئەوان بە هیچ شێوەیەک ناتوانن بەبێ ئەو کارە بکەن."

بۆ دانیشتوانی سەنتەری ئەلئەمەل، بەدەستهێنانی کارتی نیشتیمانی بە دەگمەن ئاسانە. پرۆسەکە ئاڵۆزە بەهۆی پەیوەندی هەستپێکراوی یان ڕاستەقینەی هەندێک خێزان بە دایش، پشکنینی ئەمنی کە پێویستە، و نەبوونی بەڵگەنامەی پێشمەرجی وەک بڕوانامەی لەدایکبوون، هاوسەرگیری، مردن، یان جیابوونەوە. سنووردارکردنی ئازادی هاتووچۆ بۆ دانیشتووان یەکێکی دیکەیە لە ئاستەنگەکان، ڕێگرییان لێدەکات بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە فەرمانگەکانی بەڕێوەبەرایەتی کاروباری مەدەنی نزیکببنەوە بۆ ئەوەی داواکاری پێشکەش بکەن.

لێرەدایە کە کاری ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دێتە ئاراوە، لە سەنتەری ئەلئەمەل، کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ و یونیسێف، کە لەژێر دەستەیەکی ئەرکی یاسایی هاوبەشدا کاردەکەن، پارێزەری پسپۆڕ و یاریدەدەری یاسایی دادەمەزرێنن بۆ ئامادەکردنی فایل بۆ هەر خێزانێک لەگەڵ هەر دەزگایەک پشتگیری لە کەیسەکانی پەیوەست بە ئەرک و شارەزاییەکەی دەکات. لە دۆسیەی هینددا، هاوبەشی کۆمسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران، رێکخراوی ئینتەرسۆس، لە کاتی گەیشتنیان سەردانی کرد و بەڵگەنامە ونبووەکانی دەستنیشان کرد و پارێزەرێکی بۆ بەدواداچوون دەستنیشان کرد. هەڵسەنگاندنەکان دەریدەخەن کە زیاتر لە ٩٩%ی دانیشتوانی ئەلئەمال کارتی نیشتیمانی یان نییە.

بۆ هیند، پرۆسەکە سەرەتا بە واتای دەستەبەرکردنی بەڵگەی هاوسەرگیری بوو، پاشان بڕوانامەی مردن بۆ هاوسەرەکەی، دواتر کاغەزی سەرپەرشتیکردن بۆ منداڵەکانی پێش ئەوەی دۆسیەکەی ئامادە بێت بۆ پێشکەشکردنی بۆ کارتی نیشتیمانی.

دوای چەند مانگێک لە ئامادەکردنی کاغەزی پێویست، دواجار هیند و منداڵەکانی ئامادەبوون داواکارییەکانیان پێشکەش بکەن. لە بەیانی ئەو گەشتەدا، لەگەڵ نزیکەی ٥٠ دانیشتووی دیکەی سەنتەری ئەلئەمال بوون، کە هەریەکەیان پارێزەرانیان لەگەڵدا بوو کە یارمەتی کۆکردنەوەی فایلەکانیان دابوو. گروپەکە سواری پاسەکان بوون کە لەلایەن کۆمیساریای باڵای پەنابەران و ئینتەرسۆسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ڕێکخرابوو، گەشتە کاتژمێر و نیوەکەیان بۆ بەڕێوەبەرایەتی کاروباری مەدەنی موسڵ دەستپێکرد.

سواربوونەکە هەستێکی پێشبینیکردنی هەڵگرتبوو. بۆ زۆرێک لە دوای گەڕانەوەیان بۆ عێراق، یەکەمجار بوو سنووری ئەلئەمەل بەجێبهێڵن. لە کاتێکدا پاسەکان بە درێژایی ڕێگا تۆزاوییەکاندا دەسوڕانەوە، خێزانەکان سەیری کێڵگە و گوندەکانی تێپەڕبوونیان دەکرد - ئەمەش بیرهێنانەوەی ئەو وڵاتە بوو کە دوای ساڵانێک لە سوریا دەچنە ناوەوە.

لە گەیشتنیان بە موسڵ، خێزانەکان لە بەڕێوەبەرایەتی کاروباری شارستانی ڕیزیان گرت و فۆڵدەری بەڵگەنامەکانیان گرتبوو، چاوەڕێی نۆرەی خۆیان بوون بۆ پێشکەشکردنی داواکاری. هیند و منداڵەکانی لە پرۆسەکەدا بەدوای پارێزەرەکەیاندا ڕۆیشتن، بایۆمەتریەکانیان لەلایەن بەرپرسانەوە وەرگیرا و وردەکارییەکانیان پێشکەشکرا بۆ سیستەمی داواکاری دیجیتاڵی کارتی نیشتیمانی کە لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە بەڕێوەدەبرێت.

هیند جەختی لەسەر گرنگی ئەو بەڵگەنامەیە بۆ ئازادی جوڵەی دایکم کردەوە و دەڵێت: "کاتێک ناسنامەکەم دەستکەوت، دەتوانم گەشت بکەمەوە ماڵەوە و جارێکی دیکە دایکم ببینمەوە

دوای مانگێک، پارێزەرانی ئینتەرسۆس بەڵگەنامەکانی کارتی نیشتیمانی ی پرۆسێسکراوی هیند، جومانە و عەبدولڕەحمانیان کۆکردەوە و هێنایانە ئەلئەمەل بۆ ئەوەی بیگەیەننە خێزانەکە. وروژاندنەکە هەستپێکراو بوو، بە تایبەت بۆ عەبدولڕەحمان کە تێگەیشتبوو کە ئەمە بۆ پەروەردەکەی چی دەگەیەنێت. کاتێک ئیسرا، یاریدەدەری یاسایی، بەڵگەنامەکانی ڕادەستی دایکی کرد، ئەویش بەڵگەنامەکانی لە دەستی ڕفاند و ڕایکردە دەرەوە بۆ ئەوەی هاوڕێکانی لە کۆمەڵگاکەدا پیشان بدات.

بۆ هیند گرتنی کارتەکان زیاتر بوو لە فۆرماڵیزمێک. ئەوان هەنگاوێک بەرەو سەقامگیری دیاری دەکەن، و داهاتوویەک کە لەسەر سەربەخۆیی بنیات نراوە.