UNHCR dringt aan op strengere waarborgen in nieuwe EU-regels inzake terugkeer

BRUSSEL - UNHCR, de VN-Vluchtelingenorganisatie, is positief over de belangrijkste elementen van het voorstel van de Commissie voor een terugkeerreglement en roept de Europese Unie op om de beschermingsmaatregelen te versterken in overeenstemming met het standpunt dat de EU-ministers in december 2025 hebben ingenomen.

Bescherming

De veilige en waardige terugkeer van personen die geen internationale bescherming nodig hebben, is van cruciaal belang voor een goed functionerend asielsysteem. UNHCR benadrukt dat de noodzaak van een effectief terugkeersysteem niet onverenigbaar is met de bescherming van personen. UNHCR is bezorgd dat deze waarborgen, die nodig zijn om een veilige, wettige en duurzame terugkeer te ondersteunen, niet zijn opgenomen in het huidige voorstel van de EU-ministers.

UNHCR vreest dat vluchtelingen zonder aanvullende procedurele waarborgen opnieuw gevaar zullen lopen en benadrukt dat een effectiever terugkeersysteem mogelijk is zonder afbreuk te doen aan essentiële procedurele waarborgen.

Niet veilig

De bezorgdheid van UNHCR komt voort uit het feit dat de voorgestelde verordening verder zou gaan dan het reguleren van de terugkeer van personen wier asielaanvragen volledig zijn onderzocht en definitief zijn afgewezen. De verordening zou ook van toepassing zijn op personen wier aanvragen niet op hun merites zijn beoordeeld, bijvoorbeeld op grond van het feit dat zij elders bescherming zouden kunnen zoeken, ook al hebben zij in werkelijkheid wellicht een dringende behoefte aan internationale bescherming. Zonder strengere waarborgen in de recent door de Raad voorgestelde tekst zou het toekomstige terugkeersysteem van de EU vluchtelingen die internationale bescherming nodig hebben, blootstellen aan het risico om te worden overgebracht naar landen waar zij mogelijk niet veilig zijn of zich niet kunnen integreren, waardoor zowel de beschermings- als de migratiebeheersingsdoelstellingen worden ondermijnd.

Wijzigingen

Naarmate de onderhandelingen vorderen, dringt UNHCR, in overeenstemming met haar eerdere opmerkingen, er bij de EU-wetgevers, zowel in de Raad als in het Europees Parlement, op aan om met name wijzigingen op de volgende gebieden in overweging te nemen.

Ten eerste stelt UNHCR voor om de bewoordingen in de verordening te verduidelijken om ervoor te zorgen dat asielzoekers die op grond van het begrip “veilig derde land” en “eerste land van asiel” worden afgewezen, alleen worden teruggestuurd naar de specifieke derde landen die tijdens de asielprocedure in aanmerking zijn genomen en in het terugkeerbesluit worden genoemd.

Ten tweede adviseert UNHCR om bepaalde regels met betrekking tot terugkeercentra aan te passen. Hoewel UNHCR de potentiële voordelen van terugkeercentra als aanvullende maatregel ter verbetering van de effectiviteit van terugkeer erkent, moet het gebruik ervan zorgvuldiger worden afgebakend. Terugkeercentra mogen alleen worden overwogen als optie voor personen wier asielaanvraag na een volledige en eerlijke procedure op basis van de merites is afgewezen, en alleen wanneer directe terugkeer naar het land van herkomst niet binnen een redelijke termijn mogelijk is, met als doel een locatie voor tijdelijk verblijf te bieden om gefaseerde terugkeer naar het land van herkomst te vergemakkelijken.

Ten derde beveelt UNHCR aan om de regels inzake beroepen aan te passen, gezien het belang van effectieve gerechtelijke bescherming in terugkeerprocedures. Om ervoor te zorgen dat het beginsel van ‘non-refoulement’ wordt nageleefd, acht UNHCR het van essentieel belang dat terugkeer automatisch wordt opgeschort tijdens beroepen wanneer asielaanvragen niet eerder inhoudelijk zijn beoordeeld. Bij de rechterlijke toetsing van een beroep moet op basis van actuele informatie worden gecontroleerd of een persoon bij terugkeer geen schade zal ondervinden.

Ten slotte beveelt UNHCR aan om de regels inzake detentie voorafgaand aan uitzetting aan te passen. In overeenstemming met het internationaal en Europees recht mag detentie alleen worden opgelegd als laatste redmiddel, na afweging van minder dwingende alternatieven, op basis van een gedetailleerde, individuele beoordeling. UNHCR herinnert ook aan zijn al lang bestaande standpunt dat kinderen niet mogen worden vastgehouden om immigratieredenen, aangezien detentie nooit in hun belang is.

Ondersteunen

De door UNHCR voorgestelde wijzigingen zullen ervoor zorgen dat de verordening in overeenstemming is met het internationaal en Europees recht en zullen voorkomen dat vluchtelingen aan gevaar worden blootgesteld. UNHCR staat klaar om de lidstaten en het Europees Parlement te ondersteunen bij het ontwikkelen van terugkeersystemen die doeltreffend zijn en de rechten van vluchtelingen en asielzoekers respecteren.

De gedetailleerde opmerkingen van de UNHCR over het voorstel van de Europese Commissie voor een terugkeerregeling zijn hier te vinden: https://www.refworld.org/legal/intlegcomments/unhcr/2025/en/150011

De nota van UNHCR over de noodzaak van effectieve terugkeersystemen en de mogelijke rol van terugkeercentra is hier te vinden: https://www.refworld.org/policy/legalguidance/unhcr/2025/en/149708

En de richtlijnen van de UNHCR over de wettige overdracht van asielzoekers en vluchtelingen tussen staten zijn hier te vinden: https://www.refworld.org/policy/legalguidance/unhcr/2025/en/150357