Bijna 400.000 ontheemden door ernstige overstromingen in Mozambique

GENÈVE - Nieuwe klimaatschokken leiden opnieuw tot massale ontheemding in Mozambique. Sinds het begin van het jaar zijn gemeenschappen in het zuiden en midden van het land getroffen door ernstige overstromingen – regio's die al getekend zijn door andere extreme weersomstandigheden, zoals tropische stormen, cyclonen en droogtes. De recente overstromingen hebben ongeveer 392.000 mensen ontheemd, wat de druk op het land nog verder opvoert. Het land kampt namelijk ook met een conflict in het noorden, dat alleen al in de tweede helft van 2025 meer dan 300.000 mensen ontheemd heeft gemaakt.

Waterpeil

In de zwaarst getroffen provincies, waaronder Gaza, Maputo en delen van centraal Mozambique, steeg het waterpeil snel, waardoor gezinnen weinig tijd hadden om zich voor te bereiden en gedwongen waren te vluchten zonder essentiële bezittingen, waaronder identiteitsdocumenten. Ouders vertelden over hun chaotische vlucht naar hoger gelegen gebieden, waarbij sommige kinderen tijdens de vlucht van hun familie werden gescheiden en ouderen en mensen met een handicap moeite hadden om het tempo bij te houden.

Preventieve maatregelen en een snelle, door de regering geleide hulpoperatie, gecoördineerd met humanitaire partners en ondersteund door de particuliere sector, hebben geholpen om nog grotere verliezen aan mensenlevens te voorkomen. Ondanks ernstige beperkingen in de toegankelijkheid en uitdagende omstandigheden werden bijna 20.000 mensen geëvacueerd via de lucht, over water en over de weg.

Opvangcentra

Naar schatting 100.000 mensen hebben nu onderdak gevonden in ongeveer 100 tijdelijke opvangcentra, waaronder scholen en openbare gebouwen. Deze centra zijn ernstig overbevolkt, wat de veiligheidsrisico's vergroot. Veel locaties, met name in afgelegen gebieden, bieden onvoldoende privacy, verlichting en basisvoorzieningen, waardoor er gevaarlijke omstandigheden ontstaan voor de meest kwetsbaren. Vrouwen en meisjes lopen een verhoogd risico op gendergerelateerd geweld, seksuele uitbuiting en misbruik. Velen zijn in nood en hebben onmiddellijke psychosociale ondersteuning nodig, tegen de achtergrond van herhaalde ontheemding als gevolg van de grote overstromingen van 2000 en 2013, terwijl ouderen en mensen met een handicap moeite hebben om hulp te krijgen op locaties die niet zijn ontworpen om aan hun behoeften te voldoen.

Veel meer mensen zitten nog steeds vast in de zwaarst getroffen gebieden, afgesneden door beschadigde wegen en overstroomd terrein. Hoewel de zwaarste regenbuien voorlopig lijken te zijn afgenomen, blijft de toegang moeilijk, waardoor ontheemde gezinnen geïsoleerd achterblijven en op hulp wachten. Overstroomde wegen en weggespoelde bruggen belemmeren de toegang voor humanitaire hulp en vertragen de levering van diensten aan de getroffen bevolking. De vernietiging van cruciale infrastructuur, waaronder wegen, watersystemen, scholen en gezondheidsvoorzieningen, verergert de bezorgdheid over de veiligheid en verstoort essentiële diensten. Scholen en gezondheidsvoorzieningen zijn beschadigd of worden nu gebruikt als opvangcentra.

Hulp UNHCR

Samen met partners ondersteunt UNHCR de regering bij het verlenen van de urgente hulp, met name in de provincie Gaza. Mobiele beschermingsteams brengen de meest kritieke risico's onder de meest kwetsbare bevolkingsgroepen in kaart en pakken deze aan. Er worden ook inspanningen geleverd om de preventie- en responsmechanismen te versterken, zoals geestelijke gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning. De humanitaire respons staat echter onder zware druk. Deze noodsituatie komt bovenop de aanhoudende conflictgerelateerde ontheemding in het noorden van Mozambique, waardoor de voorraden al uitgeput zijn. Toegangsproblemen, financieringstekorten en de enorme omvang van de behoeften beperken het vermogen van partners om overvolle locaties te stabiliseren en mensen in nood tijdig te bereiken.

Deze crisis onderstreept de kwetsbaarheid van Mozambique voor de samenloop van meerdere schokken – van conflicten tot extreme weersomstandigheden. Aangezien er nog steeds regen wordt voorspeld en het overstromingsrisico hoog blijft, is verdere ontheemding mogelijk. Dringende internationale steun is van cruciaal belang om levensreddende hulp en beschermingsdiensten op te schalen, de overbelaste gastgemeenschappen te versterken en te voorkomen dat de omstandigheden voor ontheemde gezinnen verslechteren.

UNHCR Mozambique heeft in 2026 38,2 miljoen dollar nodig om aan de toenemende behoeften in het hele land te voldoen en levensreddende bescherming en basisvoorzieningen voor vluchtelingen, intern ontheemden en gastgemeenschappen in stand te houden.