เพื่อนนอกค่าย: สองผู้ลี้ภัยวัยหนุ่มก้าวแรกสู่โลกการทำงาน

ณ ไซต์ก่อสร้างแห่งหนึ่งในจังหวัดปราจีนบุรี ทางภาคตะวันออกของประเทศไทย ซากาลิยา และ อา รพัท ช่วยกันประคองแผ่นเหล็กขนาดใหญ่ให้เข้าที่อย่างระมัดระวัง งานนี้ต้องใช้แรงกายมาก แต่ทั้งคู่ทำงานประสานกันอย่างลงตัว สบตากันเป็นระยะและส่งคำให้กำลังใจกันเบาๆ

ทั้งสองรู้จักกันครั้งแรกเมื่อกว่าสิบปีก่อน ตอนที่ทั้งคู่มีอายุราวสิบขวบ ที่โรงเรียนในพื้นที่พักพิงชั่วคราวบ้านแม่หละ ใกล้ชายแดนไทย–เมียนมา ตลอดหลายปีที่ผ่านมา พวกเขายังคงติดต่อกัน แบ่งปันประสบการณ์การเติบโตในพื้นที่พักพิงฯ วันนี้เส้นทางชีวิตของทั้งสองได้มาบรรจบกันอีกครั้ง คราวนี้ในฐานะเพื่อนร่วมงานและเพื่อนบ้านในหอพักชั่วคราวที่สร้างขึ้นภายในไซต์ก่อสร้างอาคารสูงที่คึกคัก

สถานการณ์ใหม่นี้เกิดขึ้นภายหลังการเปลี่ยนแปลงนโยบายครั้งสำคัญ ในปี 2568 ประเทศไทยได้อนุญาตให้ผู้ลี้ภัยจากพื้นที่พักพิงฯที่ตั้งมานาน สามารถทำงานอย่างถูกกฎหมายนอกพื้นที่พักพิงฯได้ เปิดโอกาสใหม่สู่การพึ่งพาตนเอง หลังจากเผชิญข้อจำกัดมานานหลายทศวรรษ การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นผลจากการผลักดันอย่างต่อเนื่องของภาคประชาสังคมไทย ร่วมกับ UNHCR และภาคีเครือข่าย เพื่อขยายการเข้าถึงการจ้างงานอย่างถูกกฎหมายสำหรับผู้ลี้ภัยในประเทศไทย

สำหรับซากาลิยา วัย 21 ปี และอา รพัท ซึ่งเพิ่งอายุครบ 18 ปี การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาสำคัญของชีวิต ทำให้พวกเขาได้เข้าสู่ระบบการทำงานอย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก

ซากาลิยาเดินทางมาถึงประเทศไทยตั้งแต่อายุห้าขวบ หลังจากได้ยินข่าวเกี่ยวกับงานนัดพบแรงงานในพื้นที่พักพิงฯบ้านแม่หละจากผู้นำชุมชน เขาจึงสมัครงานและได้รับการว่าจ้าง เพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อมา เขาก็ย้ายมาทำงานที่จังหวัดปราจีนบุรี

ก่อนหน้านี้ เขามีรายได้ประมาณวันละ 100 บาท (ราว 3 ดอลลาร์สหรัฐ) จากงานรับจ้างเป็นครั้งคราว ปัจจุบันเขามีรายได้ 375 บาทต่อวัน (ราว 10 ดอลลาร์สหรัฐ)

“ผมอยากมีชีวิตที่ดีกว่านี้ และเพื่อน้องสาวของผมด้วย” เขากล่าว“ผมอยากให้พวกเขาได้เข้าถึงการศึกษา และมีงานที่ดีทำในอนาคต”

น้องสาวทั้งสี่คนของเขายังเรียนอยู่ในพื้นที่พักพิงฯบ้านแม่หละ ซากาลิยาส่งเงินกลับไปให้พวกเขาเป็นค่าใช้จ่ายในครอบครัว พ่อของเขาก็ทำงานอยู่ในไซต์เดียวกัน และทั้งสองพักอยู่ห้องเดียวกันในหอพักคนงาน ซึ่งเป็นความอบอุ่นเล็ก ๆ ท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่ยังไม่คุ้นเคย

การปรับตัวไม่ใช่เรื่องง่าย ซากาลิยาไม่สามารถพูดภาษาไทยได้ และยังต้องเรียนรู้ระบบการทำงานและกฎระเบียบในสถานที่ทำงานนอกพื้นที่พักพิงฯ

การปรับตัวของอา รพัทยิ่งท้าทายกว่า เขาอาศัยอยู่ในประเทศไทยตั้งแต่อายุหนึ่งขวบ แต่เดินทางมาที่ไซต์ก่อสร้างโดยไม่มีสมาชิกครอบครัวมาด้วย พ่อแม่ของเขายังคงอยู่ในพื้นที่พักพิงฯบ้านแม่หละ พ่อของเขาเป็นผู้พิการทางร่างกาย ส่วนแม่มีปัญหาด้านสุขภาพจิต ด้วยจำนวนพี่น้องถึงเจ็ดคน ครอบครัวจึงต้องพึ่งพาสมาชิกที่สามารถทำงานได้เป็นหลัก ขณะที่เขาทำงานอยู่นอกพื้นที่พักพิงฯ การให้ความช่วยเหลือคุ้มครองเด็กซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก UNHCR และภาคีเครือข่าย โดยได้รับเงินทุนจากสหภาพยุโรป ยังคงช่วยเหลือครอบครัวและเด็ก ๆ ที่อยู่ในพื้นที่พักพิวฯบ้านแม่หละต่อไป

“ตอนที่ผมมาถึงครั้งแรก ผมมีเงินแค่ 500 บาท” อา รพัทกล่าว “ผมต้องยืมเงินจากเพื่อน และพึ่งพาเขาเรื่องอาหารและการช่วยเหลือต่าง ๆ”

เพื่อนคนนั้นคือซากาลิยา

“ผมคิดว่ามันคงยากมากถ้าไม่มีเขา” เขากล่าวเสริม

การได้อาศัยและทำงานอยู่ในที่เดียวกัน ทำให้ทั้งสองคอยช่วยเหลือซึ่งกันและกันในทุก ๆ วัน ตั้งแต่ช่วยแปลคำสั่งงาน แบ่งปันอาหาร ไปจนถึงเรียนรู้การจัดการรายได้ครั้งแรกของชีวิต ในวันอาทิตย์ซึ่งเป็นวันหยุด พวกเขาจะใช้เวลาร่วมกันบริเวณใกล้ที่พัก ใช้ชีวิตอย่างเงียบ ๆ พร้อมเพลิดเพลินกับช่วงพักผ่อนจากกิจวัตรตลอดสัปดาห์

สำหรับผู้ลี้ภัยจำนวนมากที่ใช้ชีวิตอยู่ในพื้นที่พักพิงฯมาตลอดทั้งชีวิต การก้าวเข้าสู่การจ้างงานอย่างเป็นทางการอาจเป็นเรื่องน่าหวั่นใจ อุปสรรคด้านภาษา ระบบที่ไม่คุ้นเคย และการอยู่ห่างไกลจากครอบครัว ล้วนเป็นภาระทางใจ แต่โอกาสนี้ก็นำมาซึ่งศักดิ์ศรี ความมั่นคง และความหวัง

การตัดสินใจของประเทศไทยในปี 2568 ทำให้ผู้ลี้ภัยสามารถส่งเสริมเศรษฐกิจอย่างถูกกฎหมาย รวมถึงในภาคการก่อสร้าง ผลการดำเนินงานระยะแรกแสดงให้เห็นถึงความต้องการแรงงานที่สูง โดยมีผู้ลี้ภัยมากกว่า 2,000 คนได้รับการจ้างงานไปในหลายจังหวัด สำหรับวัยหนุ่มอย่างซากาลิยาและอา รพัท นโยบายนี้มีความหมายสำคัญอีกอย่างหนึ่ง นั่นคือโอกาสที่รอคอยมาอย่างยาวนาน และการมีโอกาสกำหนดอนาคตของตนเอง

หลังเลิกงานในแต่ละวัน พวกเขามักนั่งคุยกันนอกหอพัก เล่าเรื่องราวที่เกิดขึ้นตลอดวัน มิตรภาพที่ก่อร่างสร้างขึ้นจากหลายปีในพื้นที่พักพิงฯ ได้กลายเป็นหลักยึดในโลกใบใหม่ ช่วยให้ทั้งสองรู้สึกมั่นใจและมีกำลังใจในการเผชิญความท้าทายที่เข้ามาในทุก ๆ วัน