ก่อนการประชุม COP31 UNHCR เตือนมีผู้พลัดถิ่นเกือบ 90 ล้านคนกำลังเผชิญความเสี่ยงรุนแรงจากวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
ก่อนการประชุม COP31 UNHCR เตือนมีผู้พลัดถิ่นเกือบ 90 ล้านคนกำลังเผชิญความเสี่ยงรุนแรงจากวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
หญิงคนหนึ่งกำลังเดินลุยน้ำท่วมบริเวณใกล้เมืองบอร์ ในรัฐจองเล ประเทศซูดานใต้ เมื่อเดือนกันยายน 2568
เจนีวา – UNHCR สำนักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ เรียกร้องให้มีการดำเนินการอย่างเร่งด่วนเพื่อคุ้มครองผู้ลี้ภัยและผู้ที่ถูกบังคับให้พลัดถิ่นหลายล้านคนที่กำลังเผชิญกับผลกระทบรุนแรงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเพิ่มมากขึ้น ก่อนการประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (COP31) ที่เมืองอันทาเลีย ประเทศทูร์เคีย UNHCR เตือนว่าเงินทุนสนับสนุนด้านสภาพภูมิอากาศยังไม่สามารถเข้าถึงชุมชนจำนวนมากที่กำลังเผชิญความเสี่ยงสูงที่สุดได้อย่างเพียงพอ
ตามรายงานฉบับล่าสุดของ UNHCR ผู้ที่ถูกบังคับให้พลัดถิ่นเกือบ 90 ล้านคน หรือคิดเป็น 3 ใน 4 ของผู้พลัดถิ่นทั่วโลกอาศัยอยู่ในประเทศที่เผชิญความเสี่ยงจากภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศในระดับสูงถึงสูงที่สุดไม่ว่าจะเป็นภัยแล้งรุนแรง น้ำท่วมที่คร่าชีวิตผู้คน และอุณหภูมิที่ร้อนจัด ผู้พลัดถิ่นจำนวนมากต้องหลบหนีจากความขัดแย้ง ความรุนแรง และการประหัตประหาร ซ้ำต้องเผชิญกับวิกฤตอีกครั้งในพื้นที่ที่พวกเขาอาศัยอยู่ ซึ่งมีทรัพยากรและโอกาสในการปรับตัวต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างจำกัด
หัวใจสำคัญของรายงานฉบับนี้คือเสียงสะท้อนจากทั้ง 8 ตัวแทน ของชุมชนผู้พลัดถิ่นที่อยู่แนวหน้าของวิกฤตสภาพภูมิอากาศซึ่งถ่ายทอดมุมมองผ่านประสบการณ์ชีวิตเกี่ยวกับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีต่อการพลัดถิ่น เรื่องราวของพวกเขาสะท้อนให้เห็นถึงความเข้มแข็ง ความสามารถในการรับมือกับความท้าทาย และแนวทางแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นจากชุมชนผู้พลัดถิ่นเอง พร้อมตอกย้ำถึงความสำคัญของการรับฟังและเปิดโอกาสให้พวกเขามีส่วนร่วมในการตัดสินใจด้านสภาพภูมิอากาศที่ซึ่งจะส่งผลต่ออนาคตของพวกเขาโดยตรง
“ผู้ลี้ภัยกำลังเผชิญกับความอยุติธรรมอีกครั้ง พวกเขาถูกบังคับให้หนีจากความขัดแย้งที่ตนเองไม่ได้เป็นผู้ก่อ และวันนี้ยังต้องเผชิญกับผลกระทบอย่างรุนแรงจากวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งที่พวกเขาเป็นกลุ่มคนที่มีส่วนก่อให้เกิดวิกฤตนี้น้อยที่สุด” อันตอน เลอิส การ์เซีย (Antón Leis García) ผู้ช่วยข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติด้านปฏิบัติการ กล่าว “สำหรับผู้คนหลายล้านคน การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ใช่แค่ภัยที่อยู่ไกลตัว แต่กำลังทำลายที่พักพิง บั่นทอนหนทางในการประกอบอาชีพและการดำรงชีวิต และทำให้ความหวังที่จะเริ่มต้นชีวิตใหม่ของพวกเขาตกอยู่ในความเสี่ยง เราไม่อาจปล่อยให้ผู้คนที่สูญเสียมามากมายแล้ว ต้องถูกทอดทิ้งและไม่ได้รับความสำคัญในการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศของประชาคมโลกอีกต่อไป”
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังกลายเป็นภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้นต่อการหาแนวทางแก้ไขปัญหาการพลัดถิ่นอย่างยั่งยืน มีผู้ลี้ภัยมากกว่า 2 ใน 3 ที่เดินทางกลับประเทศบ้านเกิดในช่วงครึ่งปีแรกของปี พ.ศ. 2569 ต้องกลับไปยังประเทศที่มีความเปราะบางสูงต่อภัยพิบัติจากสภาพภูมิอากาศ ทำให้เกิดความกังวลว่าการเดินทางกลับถิ่นฐานของพวกเขาจะสามารถดำเนินไปได้อย่างยั่งยืนหรือไม่ ในประเทศซีเรียซึ่งมีผู้พลัดถิ่นเกือบ 4 ล้านคนเดินทางกลับถิ่นฐานเมื่อไม่นานมานี้ ปริมาณน้ำใต้ดินที่ลดลงและภัยพิบัติรุนแรงจากสภาพภูมิอากาศกำลังคุกคามความพยายามในการฟื้นฟูชีวิตและชุมชน นอกจากนี้เหตุการณ์น้ำท่วมบริเวณแม่น้ำยูเฟรติสในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2569 ยังสร้างความเสียหายให้แก่บ้านเรือน และส่งผลให้ประชาชนหลายพันคนต้องพลัดถิ่นอีกครั้ง
สภาพอากาศร้อนจัดกำลังกลายเป็นภัยคุกคามที่ทวีความรุนแรงมากขึ้นเช่นกัน โดยคาดการณ์ว่าภายในปี พ.ศ. 2593 (ค.ศ. 2050) พื้นที่ตั้งถิ่นฐานของผู้ลี้ภัย 1 ใน 3 แห่งทั่วภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา อาจต้องเผชิญกับอุณหภูมิร้อนจัดในระดับอันตรายอย่างน้อย 100 วันต่อปี นอกจากนี้พื้นที่มากกว่าครึ่งหนึ่งที่ได้รับการประเมินอาจต้องเผชิญกับวันที่มีอุณหภูมิร้อนจัดในระดับอันตรายเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 50 วันต่อปี ในพื้นที่ตั้งถิ่นฐานของผู้ลี้ภัยบางแห่งในประเทศเอธิโอเปียรวมถึงเฮลาเวย์นอาจต้องเผชิญกับสภาพอากาศร้อนจัดในระดับอันตรายยาวนานกว่า 200 วันต่อปี ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อสุขภาพ การประกอบอาชีพและการดำรงชีวิตของผู้พลัดถิ่นตลอดจนความสามารถในการอยู่อาศัยต่อไปในพื้นที่ที่พวกเขาเคยเดินทางมาขอความคุ้มครองและแสวงหาความปลอดภัย
ขณะเดียวกัน ภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสภาพอากาศได้ส่งผลให้เกิดการพลัดถิ่นภายในประเทศทั่วโลกมากกว่า 255 ล้านครั้ง ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา หรือคิดเป็นเฉลี่ยประมาณ 70,000 ครั้งต่อวัน ในภูมิภาคแอฟริกาตะวันออกการคาดการณ์ระบุว่าอุทกภัยรุนแรงที่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์เอลนีโญ (El Niño) ที่มีความรุนแรงสูงมาก อาจส่งผลให้ประชาชนมากถึง 3 ล้านคนต้องพลัดถิ่นภายในสิ้นปี พ.ศ. 2569 ใน 4 ประเทศ ได้แก่ โซมาเลีย เคนยา ซูดานใต้ และยูกันดา ทั้งนี้ จำนวนผู้พลัดถิ่นจะขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของอุทกภัยที่เกิดขึ้น ภูมิภาคนี้เคยเผชิญกับอุทกภัยครั้งใหญ่ที่สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงมาแล้ว โดยในปี พ.ศ. 2566 มีประชาชนมากกว่า 2 ล้านคน ต้องพลัดถิ่นรวมถึงครอบครัวจำนวนมากที่ถูกบังคับให้ต้องอพยพหนีภัยซ้ำแล้วซ้ำเล่า
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการตกอยู่ในภาวะไร้รัฐไร้สัญชาติ โดยเกือบ 90% ของบุคคลไร้รัฐไร้สัญชาติทั่วโลกที่มีการรายงานจำนวน 4.7 ล้านคน อาศัยอยู่ในประเทศที่เผชิญกับภัยคุกคามจากสภาพภูมิอากาศในระดับสูงถึงรุนแรงที่สุดการไม่ได้รับการรับรองสถานะทางกฎหมายทำให้บุคคลไร้รัฐไร้สัญชาติจำนวนมากประสบอุปสรรคในการเข้าถึงความช่วยเหลือเมื่อเกิดภัยพิบัติ รวมถึงการสนับสนุนเพื่อปรับตัวรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลให้พวกเขากลายเป็นกลุ่มประชากรที่มีความเปราะบางและเผชิญความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ
แม้จะต้องเผชิญกับความเสี่ยงเหล่านี้แต่เงินทุนสนับสนุนด้านสภาพภูมิอากาศ ยังคงไม่สามารถเข้าถึงกลุ่มประชากรที่ต้องการความช่วยเหลือมากที่สุดได้อย่างเพียงพอประเทศที่มีความเปราะบางและได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งได้รับเงินทุนสนับสนุนด้านสภาพภูมิอากาศเพียงประมาณ 10% ของเงินทุนทั้งหมดทั่วโลก แม้ว่าหลายประเทศจะเป็นพื้นที่รองรับผู้ลี้ภัยและผู้พลัดถิ่นจำนวนมาก อีกทั้งยังต้องเผชิญกับผลกระทบรุนแรงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การเพิ่มการลงทุนเพื่อสนับสนุนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ผู้พลัดถิ่นเดินทางกลับไปตั้งถิ่นฐานถือเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการส่งเสริมการกลับคืนสู่ชุมชนและการเริ่มต้นชีวิตใหม่ รวมถึงสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้ผู้พลัดถิ่นสามารถเดินทางกลับถิ่นฐานได้อย่างปลอดภัย สมัครใจ และยั่งยืน
“การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในพื้นที่เปราะบางและพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการพลัดถิ่น ไม่ใช่เพียงเรื่องของการรับมือกับวิกฤต แต่เป็นเรื่องของการอยู่รอด” อันตอน เลอิส การ์เซีย กล่าว “เราจำเป็นต้องทำให้เงินทุนสนับสนุนด้านสภาพภูมิอากาศเข้าถึงชุมชนที่มีความต้องการความช่วยเหลือมากที่สุด การลงทุนเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการรับมือและฟื้นตัวจากวิกฤต การสนับสนุนการประกอบอาชีพและการดำรงชีวิต ตลอดจนการสร้างแนวทางแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนในวันนี้ จะช่วยป้องกันไม่ให้ผู้คนต้องพลัดถิ่นเพิ่มขึ้นในอนาคต ผู้ลี้ภัยและชุมชนเจ้าบ้านที่ให้การต้อนรับพวกเขาจะต้องมีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์จากการลงทุนเหล่านี้ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่ถูกมองเป็นเพียงประเด็นรองที่ค่อยนำมาพิจารณาในภายหลัง”
ผู้ลี้ภัยและชุมชนเจ้าบ้านที่ให้การต้อนรับผู้ลี้ภัยกำลังมีบทบาทสำคัญในการริเริ่มแนวทางใหม่ ๆ เพื่อรับมือกับความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาระบบน้ำที่ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในภูมิภาคซาเฮล การทำเกษตรกรรมที่สามารถปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในประเทศยูกันดา ตลอดจนการฟื้นฟูผืนดินและป่าชายเลนในประเทศโคลอมเบีย UNHCR ทำงานร่วมกับรัฐบาล องค์กรพันธมิตรด้านการพัฒนา และภาคเอกชนเพื่อสนับสนุนและขยายผลโครงการริเริ่มเหล่านี้ให้เกิดขึ้นในวงกว้าง ช่วยให้ชุมชนสามารถปรับตัวรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมทั้งเสริมสร้างความสามารถในการพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน
ในการประชุมว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31UNHCR จะเรียกร้องให้รัฐบาลและสถาบันการเงินด้านสภาพภูมิอากาศบรรจุประเด็นเกี่ยวกับผู้ลี้ภัยและผู้พลัดถิ่นไว้ในแผนการดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศระดับชาติและกลไกการจัดสรรเงินทุนเพิ่มการลงทุนระยะยาวเพื่อสนับสนุนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในพื้นที่เปราะบางและพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการพลัดถิ่น รวมถึงผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนผ่านจากการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในระยะสั้นไปสู่แนวทางแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืนมากขึ้น โดยมีชุมชนท้องถิ่นเป็นผู้นำในการดำเนินงาน
ในฐานะที่ประเทศทูร์เคีย ซึ่งเป็นหนึ่งในประเทศที่รองรับผู้ลี้ภัยมากที่สุดในโลก เป็นเจ้าภาพจัดการประชุม COP31 การประชุมครั้งนี้จึงถือเป็นโอกาสสำคัญในการผลักดันให้ประเด็นการพลัดถิ่นและความต้องการของชุมชนเจ้าบ้านที่ให้การต้อนรับผู้ลี้ภัย ได้รับการให้ความสำคัญและบรรจุเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศในระดับโลก
“ผู้ลี้ภัยเป็นกลุ่มคนที่อยู่แนวหน้าของวิกฤตสภาพภูมิอากาศ แต่ในขณะเดียวกัน พวกเขาก็เป็นส่วนหนึ่งของการแก้ไขปัญหาเช่นกัน” อันตอน เลอิส การ์เซีย กล่าว “การประชุม COP31 จะต้องเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการยอมรับบทบาทความเป็นผู้นำของผู้ลี้ภัย และเปลี่ยนคำมั่นสัญญาที่มุ่งมั่นให้กลายเป็นการลงทุนที่เป็นรูปธรรม ซึ่งสามารถเข้าถึงผู้คนที่เผชิญกับความเสี่ยงมากที่สุดได้อย่างแท้จริงการตัดสินใจที่เกิดขึ้นในการประชุมครั้งนี้จะต้องนำไปสู่การคุ้มครองที่ยั่งยืน การเสริมสร้างความสามารถในการรับมือและฟื้นตัวจากวิกฤต ตลอดจนการสร้างอนาคตที่ปลอดภัยยิ่งขึ้นให้แก่ผู้คนหลายล้านคนที่ถูกบังคับให้ต้องพลัดถิ่น”